Οι σχέσεις Κράτους και Εκκλησίας με ή χωρίς αναθεώρηση του Συντάγματος

Νοέμβριος 2016

Ευάγγελος Βενιζέλος

«Οι σχέσεις Κράτους και Εκκλησίας με ή χωρίς αναθεώρηση του Συντάγματος»* 


Ευχαριστώ θερμά την Εταιρεία Εκκλησιαστικού και Κανονικού Δικαίου, τον πρόεδρό της  καθηγητή Γιάννη Κονιδάρη και το Κέντρο Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου, το Ίδρυμα Τσάτσου και τον πρόεδρό του  καθηγητή Ξενοφώντα Κοντιάδη για την πρόσκληση και την ευκαιρία να συζητήσουμε πράγματα γνωστά σε εμάς, αλλά ίσως όχι σε βάθος σε όλους εκείνους που μετέχουν στη δημόσια συζήτηση και τοποθετούνται πολλές φορές ερασιτεχνικά και επιπόλαια  Το ζήτημα, άλλωστε, είναι επίκαιρο γιατί είχαμε προσφάτως μια μεγάλη αντιπαράθεση με αφορμή την αλλαγή στο αναλυτικό πρόγραμμα διδασκαλίας των θρησκευτικών.

Δεν θεωρώ ότι το ζήτημα είναι επίκαιρο επειδή βρισκόμαστε στις παραμονές μιας διαδικασίας αναθεώρησης του Συντάγματος. Συντρέχουν τόσοι πολλοί αρνητικοί, θα έλεγα, απαγορευτικοί, παράγοντες για την κίνηση μιας σοβαρής αναθεωρητικής διαδικασίας που θέλω να ελπίζω ότι η χώρα μας δεν θα μπει και σε αυτή την θεσμική περιπέτεια. Η αναθεώρηση του Συντάγματος είναι ζήτημα που προϋποθέτει υψηλή πολιτική και κοινωνική συναίνεση, βαθύ φρόνημα σεβασμού των θεσμών και, κυρίως, εκκινεί από την ύπαρξη των απαραίτητων αυξημένων πλειοψηφιών. Εφόσον δεν υπάρχουν οι αναγκαίες πλειοψηφίες  θα ήταν εξαιρετικά επικίνδυνο για τη θεσμική μας ισορροπία, για το κράτος δικαίου και για τους δημοκρατικούς θεσμούς να ξεκινήσει κανείς, υπό συνθήκες απολύτου αβεβαιότητας και συγκυριακής έντασης πολιτικής, μια διαδικασία αναθεώρησης του Συντάγματος. Θέλω να πιστεύω ότι θα ασχοληθούμε με άλλα πολύ πιο επίκαιρα και πολύ πιο επίμονα ζητήματα που αφορούν την ουσία της οικονομικής πολιτικής, της κοινωνικής πολιτικής και της εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας που έχει, δυστυχώς, καταστεί και αυτή άκρως επίκαιρη.

Περισσότερα...

EPLO | Έχουμε θεοκρατικές αντιλήψεις στην κοινωνία των πολιτών και πολιτειοκρατικές αντιλήψεις στην Εκκλησία

Αθήνα, 27 Μαΐου 2016

 

Ομιλία Ευάγγελου Βενιζέλου στο συνέδριο «Δίκαιο και Θρησκεία στη Μεσόγειο», που διοργάνωσε το Ινστιτούτο για τη Μεσόγειο (EPLO) σε συνεργασία με το Μεσογειακό Εργαστήριο Δημοσίου Δικαίου ( LMDP), με θέμα «Δίκαιο και Θρησκεία στην Ελλάδα: Η Πολιτική Διάσταση» (26/5/2016)

Ευχαριστώ  το Ινστιτούτο για τη Μεσόγειο και τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Δημοσίου Δικαίου, τον καθηγητή και φίλο μου κ. Σπύρο Φλογαΐτη και τον Πρέσβυ κ. Βαρουξάκη για την πρόσκληση και χαίρομαι γιατί συνομιλώ με την κ. Μπακογιάννη, με την οποία πάντοτε έχουμε ενδιαφέρουσες και παραγωγικές συζητήσεις και με την οποία συνυπάρχουμε τώρα στην Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης στην οποία εκείνη έχει μακρά θητεία. Τώρα μετέχω κι εγώ στην Επιτροπή Νομικών Θεμάτων και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.  Σας το λέω αυτό γιατί θα δούμε μήπως έχει κάποιο πρακτικό ενδιαφέρον για τα ζητήματα που απασχολούν το συνέδριο, την ημερίδα. 

Χαίρομαι γιατί μας δίνεται η ευκαιρία να κλείσουμε τις συζητήσεις μίας συνάντησης για το Δίκαιο και τη Θρησκεία στη Μεσόγειο, αναφερόμενοι ειδικότερα στα ελληνικά δεδομένα, στο Δίκαιο και τη Θρησκεία στην Ελλάδα.  Έχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον η ενασχόληση με τη Μεσόγειο  γιατί τώρα ζούμε τη χειρότερη κατάληξη της Αραβικής Άνοιξης, με τον πόλεμο στη Συρία, με τον πόλεμο στη Λιβύη, με την κατάσταση που υπάρχει στο Ιράκ, με όλο αυτό που εμείς αντιμετωπίζουμε συμπτωματολογικά μέσα από την προσφυγική κρίση, αλλά στην πραγματικότητα είναι μία βαθιά κρίση της διεθνούς κοινωνίας, μία βαθιά κρίση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, μία κρίση της διεθνούς νομιμότητας. Θέλω απλώς να θυμηθούμε ότι στην αφετηρία της Αραβικής Άνοιξης, η κατάληξη της οποίας είναι δραματική, βρίσκεται ένας βαθύτατος πολιτικός και θεσμικός οριενταλισμός. 

Περισσότερα...

Το συνταγματικό και διεθνές νομικό πλαίσιο της διδασκαλίας των θρησκευτικών και το δικαίωμα εξαίρεσης από αυτή

Θεσσαλονίκη 20 Φεβρουαρίου 2016 

Ομιλία Ευάγγελου Βενιζέλου στην ημερίδα που διοργάνωσε στις 20.2.2016, στη Θεσσαλονίκη, 
ο Πανελλήνιος Θεολογικός Σύνδεσμος «ΚΑΙΡΟΣ – για την αναβάθμιση της θρησκευτικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα» με θέμα «Το μάθημα των θρησκευτικών και ο δημόσιος χώρος». 

Το συνταγματικό και διεθνές νομικό πλαίσιο της διδασκαλίας των θρησκευτικών και το δικαίωμα εξαίρεσης από αυτή 

Χαίρομαι που βλέπω διάφορους φίλους και συναδέλφους  από την «περίσεμνο» των Θεολόγων Σχολή που βρίσκεται στην ίδια γειτονιά της Πανεπιστημιούπολης του ΑΠΘ με τη «διάσημη» των Νομοδιδασκάλων Σχολή στην οποία ανήκω. Το ότι η μία αυτοχαρακτηρίζεται «διάσημη» και η άλλη «περίσεμνος» στη καθομολόγηση των διδακτόρων της  κάτι σημαίνει για τον τρόπο που αντιλαμβάνονται τα πράγματα αφενός οι θεολόγοι, αφετέρου οι νομικοί! Το λέω αυτό προφανώς αστειευόμενος. Χαίρομαι που έχετε επιλέξει ως χώρο διεξαγωγής της ημερίδας σας το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, και μάλιστα το δεύτερο κτήριό του για το οποίο έχω πολύ αγωνιστεί, και χαίρομαι γιατί έχει ενσωματωθεί στον ιστό της πόλης και το χρησιμοποιείτε για τέτοιου είδους δραστηριότητες.

Ο καθηγητής Π. Βασιλειάδης, παλιός συνάδελφος και φίλος, με πολλή ευγένεια και επιμονή, μου ζήτησε να έρθω να σας παρουσιάσω μερικές σκέψεις, όχι κομματικού, αλλά σίγουρα πολιτικού χαρακτήρα. Θα ήθελα όμως να σας πω μερικά πράγματα υπό την ιδιότητα μου την επιστημονική ως Καθηγητής του Συνταγματικού Δικαίου και από την εμπειρία μου από το Συμβούλιο της Ευρώπης τα χρόνια της κυβερνητικής μου θητείας τώρα δε από την υποεπιτροπή της Κοινοβουλευτικής του Συνέλευσης που είναι αρμόδια για την εφαρμογή των αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, της οποίας είμαι μέλος.

Όπως ξέρετε, η συζήτηση για τη διδασκαλία των Θρησκευτικών είναι μακρότατη και στη χώρα μας [1] και παγκοσμίως [2]. Αρκεί να σας πω ότι τα τελευταία 30 χρόνια, η διδασκαλία των Θρησκευτικών αποτελεί ένα από τα μόνιμα πεδία συζήτησης της Διεθνούς Ένωσης Συνταγματικού Δικαίου. Στη συζήτηση αυτή έχουν ειπωθεί τα πάντα και έχει διαμορφωθεί μια τυπολογία μορφών διδασκαλίας των Θρησκευτικών από μια νομική οπτική γωνία και όχι απλώς μέσα από μία παιδαγωγική προσέγγιση με την οποία είστε εξοικειωμένοι.

Περισσότερα...

Η Ιστορία έχει αποδείξει ότι μόνο μέσα από την διεκδίκηση της κρατικότητας αποκτάς πλήρη αίσθηση της εθνικής σου ταυτότητας

Παρασκευή, 30 Μαΐου 2014

Χαιρετισμός του Αντιπροέδρου της Κυβέρνησης και Υπουργού Εξωτερικών Ευ. Βενιζέλου σε ημερίδα της Εκκλησίας της Ελλάδας για τον Ιωάννη Καποδίστρια

Μακαριώτατε, Σεβασμιώτατοι, Κυρίες και Κύριοι,

Θέλω να ευχαριστήσω και να συγχαρώ την Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος, την Ειδική Συνοδική Επιτροπή Πολιτιστικής Ταυτότητας, τον Σεβασμιώτατο Δημητριάδος και όλα τα μέλη της για την εξαιρετική πρωτοβουλία να διοργανώσουν αυτή την πολύπτυχη εκδήλωση στη μνήμη του Κυβερνήτη Ιωάννη Καποδίστρια. Μια εκδήλωση που με ιδιαίτερη χαρά το Υπουργείο των Εξωτερικών έθεσε υπό την αιγίδα του, γιατί αυτό συνιστά μια ιστορική και θεσμική υποχρέωση της ελληνικής Πολιτείας και ιδίως του Υπουργείου Εξωτερικών, καθώς ο Ιωάννης Καποδίστριας διακρίθηκε σε παγκόσμια κλίμακα, για την εποχή του, ιδιαίτερα στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής. Όχι μόνο σε σχέση με τα ελληνικά πράγματα, αλλά σε σχέση με όλα τα τότε διεθνή πράγματα, ιδίως τα ευρωπαϊκά.

Μακαριώτατε, Κυρίες και Κύριοι,

Η πατρίδα μας διέρχεται τα τελευταία χρόνια μια πολύ βαθειά κρίση, από την οποία αγωνιζόμαστε και ελπίζουμε πολύ σύντομα να βγούμε υπό συνθήκες ασφάλειας, αναζητώντας πρωτίστως ένα κανονικό κράτος, ένα κράτος που να λειτουργεί με βάση τα ευρωπαϊκά πρότυπα δημοκρατικού κράτους δικαίου. Ένα κράτος στην υπηρεσία του πολίτη, ένα κράτος στην υπηρεσία της ανάπτυξης και της απασχόλησης. Στην Ελλάδα, όπως και σε όλες σχεδόν τις ευρωπαϊκές κοινωνίες, τα πυρά της κριτικής στρέφονται κατά του κράτους, αλλά οι κοινωνίες αναζητούν τη λύση των προβλημάτων τους στο κράτος και στις κρατικές πολιτικές.

Ο Ιωάννης Καποδίστριας, περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο Έλληνα ηγέτη, ιδίως τον 19ο αιώνα, εξέφρασε την έννοια της κρατικότητος, την οποία και υπηρέτησε.

Περισσότερα...

Απαντητική επιστολή στον Μητροπολίτη Πειραιώς Σεραφείμ

Κυριακή 8 Δεκεμβρίου 2013

Απαντητική επιστολή του Προέδρου του ΠΑΣΟΚ Ευάγγελου Βενιζέλου στον Μητροπολίτη Πειραιώς Σεραφείμ:

Αθήνα 5 Δεκεμβρίου 2013

Προς: 

τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Πειραιώς κ. Σεραφείμ


Σεβασμιώτατε,

έλαβα την ΑΠ 1329/3.12.2013 επιστολή Σας με αφορμή την πρόταση της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΠΑΣΟΚ να ρυθμιστεί νομικά το πραγματικό γεγονός της συμβίωσης ατόμων του ίδιου φύλου σε συμμόρφωση προς τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) που ερμηνεύει και εφαρμόζει την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ( ΕΣΔΑ ).

Σας ευχαριστώ θερμά για την αναγνώριση της εθνικής προσπάθειας που κάνουμε για την έξοδο από τη κρίση και για τα πάντοτε έκδηλα αισθήματα αγάπης και εκτίμησης προς το πρόσωπο μου, χρόνια τώρα. Τα αισθήματα αυτά είναι- Σας διαβεβαιώ - αμοιβαία και ανυπόκριτα. Σας εύχομαι πολλά τα έτη με αφορμή τα πρόσφατα Ονομαστήρια Σας.

Όπως ξέρετε ως νομικός, η ΕΣΔΑ ισχύει στην εσωτερική έννομη τάξη ως κανόνας σχετικά αυξημένης τυπικής ισχύος (άρθρο 28 παρ .1 του Συντάγματος), ενώ, λόγω του συστήματος διεθνούς δικαστικού ελέγχου που τη συνοδεύει, γίνεται καθολικά δεκτό στην επιστήμη και τη νομολογία ότι ο εθνικός νομοθέτης και ο εθνικός δικαστής έχουν υποχρέωση σύμφωνης προς την Ευρωπαϊκή Σύμβαση ερμηνείας των ρυθμίσεων των εθνικών συνταγμάτων των κρατών μελών.

Από την άποψη αυτή καμία χώρα - μέλος της ΕΣΔΑ δεν μπορεί να αγνοήσει τη νομολογία του ΕΔΔΑ χωρίς επιπτώσεις πολιτικές ή ακόμη και νομικές στο επίπεδο του Συμβουλίου της Ευρώπης.

Περισσότερα...

Ανάγκη αποκλιμάκωσης βίας και αποκατάστασης δημοκρατικών θεσμών και διαδικασιών ώστε να λειτουργήσει η ελεύθερη βούληση του φίλου αιγυπτιακού λαού

Τρίτη 9 Ιουλίου 2013

Συνάντηση Αντιπροέδρου της Κυβέρνησης και ΥΠΕΞ Ευ. Βενιζέλου με τον Πατριάρχη Αλεξανδρείας Θεόδωρο Β’
 

Ευ. Βενιζέλος: Είναι πάντα μεγάλη χαρά και τιμή για μένα να συναντώ τον Μακαριώτατο και να συζητώ μαζί του για το τεράστιο ιεραποστολικό και κοινωνικό έργο που επιτελεί το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας στην Αίγυπτο και όλη την αφρικανική ήπειρο.

Στην πραγματικότητα, το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας, ο Μακαριώτατος, οι Αρχιερείς, ο κλήρος, τα ιδρύματα που υπάρχουν σε όλες τις χώρες της αφρικανικής ηπείρου, είναι μία παρουσία όχι μόνον χριστιανική, ορθόδοξη, αλλά και εθνική, ελληνική.

Βεβαίως, σήμερα το βασικό αντικείμενο της συζήτησής μας ήταν η βαθιά κρίση στην Αίγυπτο, η κατάσταση που επικρατεί, οι κίνδυνοι που υπάρχουν.

Χαίρομαι γιατί το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας, όλοι οι ναοί, όλα τα ιδρύματα, είναι σε κατάσταση απολύτου ασφάλειας, υπάρχει πλήρης σεβασμός προς την Ορθοδοξία, προς τους ελληνορθόδοξους κληρικούς μας, προς τον Πατριάρχη προσωπικά.

Έχουμε στενή συνεργασία με το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας και θα την εμβαθύνουμε σε όλους τους τομείς, γιατί για μας είναι πάντα το προκεχωρημένο φυλάκιό μας στην αφρικανική ήπειρο.

Περισσότερα...

Ο ρόλος της Εκκλησίας είναι καθοριστικός για τη διαφύλαξη της κοινωνικής συνοχής

Κύπρος, 5 Ιουλίου 2013

Κοινές Δήλωσεις Αντιπροέδρου Κυβέρνησης και ΥΠΕΞ Ευάγγελου Βενιζέλου
με Α.Θ.Μ. Αρχιεπίσκοπο Κύπρου Χρυσόστομο B΄μετά τη συνάντησή τους

 

Αρχιεπίσκοπος Κύπρου : Είχαμε τη χαρά και σήμερα να έχουμε μαζί μας τον Αντιπρόεδρο της Ελληνικής Κυβέρνησης και Υπουργό Εξωτερικών. Τον ακούσαμε με πολύ προσοχή. Ο ίδιος επίσης μας άκουσε. Ενημερώσαμε τον κύριο Αντιπρόεδρο και Υπουργό των Εξωτερικών για την οικονομική κατάσταση που επικρατεί στον τόπο μας. Βεβαίως τα γνωρίζει πολύ καλύτερα απ΄ό,τι τα γνωρίζουμε εμείς.

Αλλά, ως Εκκλησία, είχαμε και έχουμε ξεκάθαρες απόψεις και ενδιαφέρον και για τη δική μας την πατρίδα, την Κύπρο αλλά και για τη Μητέρα Πατρίδα. Εμείς είμεθα στην διάθεση των κυβερνήσεων Ελλάδος-Κύπρου. Ό,τι μπορούμε να βοηθήσουμε σ΄οποιονδήποτε τομέα -και στον εθνικό και στον ελλαδικό- θα το πράξουμε με πολλή αγάπη διότι αυτό είναι το καθήκον μας και η υποχρέωση που έχουμε σ΄αυτόν το λαό.

Ευ. Βενιζέλος: Ευχαριστώ θερμά τον Μακαριώτατο για τη θερμή υποδοχή και για τα αισθήματα αγάπης προς την Ελλάδα, την Κυβέρνηση και προς εμένα προσωπικά. Κάθε συνάντηση με τον Μακαριώτατο είναι ιδιαίτερα χρήσιμη γιατί ο λόγος του είναι καθαρός, σαφής. Αυτά που λέει δημόσια τα λέει και στις κατ΄ιδίαν συνομιλίες. Άρα ξέρει κανείς με ποιον συνομιλεί και ποιο είναι το πλαίσιο, προς το οποίο κινείται η σκέψη του. Αυτό είναι εξαιρετικά χρήσιμο.

Περισσότερα...

Άρθρο στην Κ. Ε. | Αναθεώρηση σχέσεων κράτους και εκκλησίας

19 Φεβρουαρίου 2006

Αναθεώρηση σχέσεων κράτους και εκκλησίας

του Ευ. Βενιζέλου

Στην πρόταση αναθεώρησης του Συντάγματος που υπέβαλε η κοινοβουλευτική ομάδα του ΠΑΣΟΚ το 1995 στη Βουλή του 1993 περιλαμβανόταν και το άρθρο 3. Η πρόταση αυτή προκάλεσε την έντονη αντίδραση της Εκκλησίας της Ελλάδος και προσωπικά του τότε αρχιεπισκόπου Σεραφείμ, ενώ αμέσως δηλώθηκε η διαφωνία του κόμματος της Ν.Δ.

Με δεδομένη συνεπώς την αδυναμία συγκέντρωσης της αναγκαίας αυξημένης πλειοψηφίας των 3/5 τουλάχιστον, το ΠΑΣΟΚ απέσυρε την πρότασή του. Δήλωσε, όμως, ταυτόχρονα, ότι η θρησκευτική ελευθερία κατοχυρώνεται απολύτως στο άρθρο 13 παρ. 1 Συντ. που ανήκει μάλιστα στον σκληρό πυρήνα των μη υποκείμενων σε αναθεώρηση διατάξεων κατά το άρθρο 110 παρ.

1. Αργότερα, στη Βουλή του 1996, κατατέθηκαν προτάσεις 52 βουλευτών του ΠΑΣΟΚ και ενός της Ν.Δ. για την αντικατάσταση του προοιμίου του Συντάγματος («εις το όνομα της Αγίας και Ομοουσίου και Αδιαιρέτου Τριάδος») με την επίκληση του ονόματος του ελληνικού λαού και την αντικατάσταση του θρησκευτικού τύπου του «όρκου», τόσο του Προέδρου της Δημοκρατίας κατά το άρθρο 33 παρ. 2 όσο και των βουλευτών κατά το άρθρο 59, από «όρκο» με την επίκληση του ονόματος του ελληνικού λαού. Κατά την ψηφοφορία η πρόταση για αναθεώρηση του άρθρου 33 έλαβε 20 ψήφους και η πρόταση για αναθεώρηση του άρθρου 59, 23 ψήφους.

Περισσότερα...