Ευάγγελος Βενιζέλος

20.7.2004

 

Είκοσι Ερωτήματα για το ΠΑΣΟΚ της νέας εποχής

Ας διαμορφώσουμε μαζί τη διακήρυξη του ΠΑΣΟΚ του 2004

 

Η διατύπωση μιας διακήρυξης για το ΠΑΣΟΚ της νέας εποχής δεν προϋποθέτει την σύνταξη ενός κειμένου αλλά την συγκρότηση μιας ιδεολογικής, κοινωνικής και πολιτικής στρατηγικής.

Άλλωστε διακηρυκτικά κείμενα υπάρχουν, με κορυφαία τη Διακήρυξη της 3ης του Σεπτέμβρη, ενώ πλούσιο υλικό –ιδέες, προτάσεις και διατυπώσεις- προσφέρει η συζήτηση στους κόλπους του Ευρωπαϊκού Σοσιαλιστικού Κόμματος και όλων σχεδόν των σοσιαλιστικών, σοσιαλδημοκρατικών και εργατικών κομμάτων της Ευρώπης αλλά και άλλων περιοχών του κόσμου.

Ένα κείμενο που δηλώνει την ιδεολογική ταυτότητα, τις κοινωνικές αναγωγές και  την πολιτική τοποθέτηση του ΠΑΣΟΚ, δηλαδή ενός κόμματος που έχει μια πλούσια τριαντάχρονη ιστορία και φέρει την εμπειρία δύο μακρών κυβερνητικών περιόδων, είναι ένα κείμενο που προφανώς κινδυνεύει να γίνει δεκτό, είτε με αδιαφορία (γιατί το ΠΑΣΟΚ υπάρχει και δρα ως κάτι το αυτονόητο μέσα στο πολιτικό σύστημα, τον λαό και την κοινωνία), είτε με μεγάλη δυσπιστία (ως απόπειρα εύκολης υπέρβασης της εκλογικής ήττας του Μαρτίου του 2004 και εξαγνισμού και ωραιοποίησης ενός δεδομένου πολιτικού οργανισμού με συγκεκριμένη λίγο ή πολύ στελέχωση που άσκησε για μακρό χρόνο εξουσία).

Η διακήρυξη του ΠΑΣΟΚ της νέας εποχής πρέπει συνεπώς να είναι μια σημαντική πολιτική πράξη:

  • Τιμής προς τη Διακήρυξη της 3ης του Σεπτέμβρη που είναι πάντα το βασικό κείμενο αναφοράς και διαρκής πηγή έμπνευσης για το ΠΑΣΟΚ. Μια πράξη τιμής στην ιστορία και τη διαδρομή του ΠΑΣΟΚ, στον ιδρυτή του Ανδρέα Παπανδρέου, στην συνέχεια, την παράδοση αλλά και τον δυναμισμό όλης της μεγάλης δημοκρατικής παράταξης.
  • Αυτοκριτικής για λάθη και παραλείψεις της κυβερνητικής περιόδου του ΠΑΣΟΚ και ιδίως για την χαλάρωση των θεσμών του με τους βασικούς κοινωνικούς του εταίρους.
  • Αυτοεκτίμησης για αυτά που προσέφερε στον τόπο, τον λαό και την κοινωνία, με τα έργα του, με τις ιδέες του, τις προτάσεις του, τις κυβερνητικές του πρωτοβουλίες και αποφάσεις.
  • Αυτοσυνειδησίας και προοπτικής, ιδεολογικής και πολιτικής, μέσα σε έναν κόσμο που ταλανίζεται από κρίσεις και παράγει διαρκώς ιδεολογικές και αξιακές συγχύσεις που καμιά μονοδιάστατη πολιτική σκέψη δεν μπορεί να αντιμετωπίσει. Η υπέρβαση μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσα από ένα νέο κίνημα αξιών.

 

Η διακήρυξη του ΠΑΣΟΚ της νέας εποχής πρέπει να είναι μία πράξη ιδεολογικής κοινωνικής και πολιτικής ειλικρίνειας που στοχεύει στη διαμόρφωση και πάλι αυθεντικών σχέσεων του ΠΑΣΟΚ με τους πολίτες και την κοινωνία των πολιτών.

Πρέπει να είναι μία πράξη ιδεολογικής, κοινωνικής και πολιτικής σαφήνειας ως προς την ταυτότητα, το όραμα και τους στρατηγικούς στόχους του ΠΑΣΟΚ

Και βέβαια μια πολιτική πράξη που διασφαλίζει τη συνέχεια και τη σχέση με την παράδοση της μεγάλης δημοκρατικής παράταξης και του ίδιου του ΠΑΣΟΚ. Διαθέτει όμως και πολλά νέα στοιχεία. Στοιχεία πρωτοτυπίας που την κάνουν προσιτή και θελκτική για τους δύσπιστους και απαιτητικούς πολίτες της σημερινής εποχής.

Κυρίως όμως η διακήρυξη του ΠΑΣΟΚ της νέα εποχής πρέπει να είναι μία πράξη που αναδεικνύει και τονίζει την κοινωνική ευαισθησία του ΠΑΣΟΚ. Την πίστη του σε μια κοινωνία αλληλεγγύης και συνοχής, που δεν αφήνει κανέναν ακάλυπτο και απροστάτευτο.

Μία πράξη που επιβεβαιώνει, επικαιροποιεί και εμπλουτίζει τις αρχές και τις αξίες στις οποίες πιστεύει το ΠΑΣΟΚ και πάνω στις οποίες μπορεί να οικοδομήσει τη νέα του σχέση με την μεγάλη πλειοψηφία του ελληνικού λαού διεκδικώντας την νίκη στις επόμενες βουλευτικές εκλογές.

Η διεκδίκηση αυτή πρέπει να βασίζεται όμως στον υπεύθυνο και τεκμηριωμένο προγραμματικό λόγο, στους ειλικρινείς και σταθερούς δεσμούς με τους πολίτες και την κοινωνία των πολιτών, στην οργανωμένη δράση μέσα στην Βουλή, την τοπική αυτοδιοίκηση, τα κοινωνικά κινήματα, εκεί όπου υπάρχουν οι αγωνίες και τα προβλήματα των ανθρώπων και εκεί όπου λειτουργεί ένας πολίτης ο οποίος κινείται σε πολλαπλά επίπεδα.

Η διαμόρφωση μιας διακήρυξης με αυτό το περιεχόμενο και αυτούς τους κοινωνικούς και πολιτικούς στόχους δεν μπορεί να είναι μια διανοητική και συγγραφική διαδικασία. Ούτε μια διαδικασία κλειστών συζητήσεων μεταξύ πολιτικών στελεχών και επιστημόνων από την Ελλάδα και άλλες χώρες.

Η διαμόρφωση μιας τέτοιας διακήρυξης θέλουμε να είναι μία ανοικτή, κοινωνική, ιδεολογική και πολιτική διεργασία, ένας μεγάλος διάλογος με τον συλλογικό εαυτό του ΠΑΣΟΚ και όλης της δημοκρατικής προοδευτικής παράταξης, με τους πολίτες με την κοινωνία, με τον καθένα που θέλει να μετάσχει με την κριτική του, την άποψη του ή τον προβληματισμό του.

Ένα τέτοιος ανοικτός διάλογος που έχει συγκεκριμένη πολιτική στόχευση πιστεύουμε ότι μπορεί να οργανωθεί καλύτερα γύρω από 20 βασικά ερωτήματα:

  • Για το ιδεολογικό κοινωνικό και πολιτικό στίγμα του ΠΑΣΟΚ
  • Για τις κοινωνικές του αναφορές
  • Για την αντίληψη του γύρω από την πολιτική και τα νέα πεδία της πολικής στη σημερινή εποχή
  • Για το πολιτικό του όραμα, την πίστη του στη δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα και το κράτος δικαίου
  • Για το νέο μοντέλο διακυβέρνησης που προτείνει το ΠΑΣΟΚ
  • Για το κοινωνικό του όραμα, την πίστη του στο κοινωνικό κράτος και το ρόλο του μέσα σε μία κοινωνία ανασφάλειας
  • Για την απάντηση που δίνει στα μεγάλα διλήμματα όλων των σοσιαλιστικών κομμάτων που καλούνται να συνθέσουν τους στόχους της σταθερότητας, της ανάπτυξης, της πλήρους απασχόλησης, της ανακατανομής του πλεονάσματος μέσα σε μια κοινωνία δικαιοσύνης, αλληλεγγύης και συνοχής

 

Η διατύπωση των ερωτημάτων αυτών δεν είναι ούτε ανύποπτη ούτε τυχαία. Απορρέει από την κοινωνική και πολιτική εμπειρία του ΠΑΣΟΚ και από την μελέτη των τάσεων της ελληνικής κοινωνίας.

Οι απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά μπορεί και πρέπει να είναι ποικίλες ή ακόμη και αντιθετικές. Η βασική ικανότητα ενός μεγάλου κόμματος που θέλει να είναι σύγχρονο, προοδευτικό, πολυσυλλεκτικό και πλειοψηφικό, είναι να προτείνει συνθέσεις με ολοκληρωμένο πολιτικό και προγραμματικό λόγο και αυτό πρέπει να αποτυπώνεται στην διακήρυξη του ΠΑΣΟΚ της νέας εποχής.


Τα είκοσι ερωτήματα

I.Το ιδεολογικό, κοινωνικό και πολιτικό στίγμα του ΠΑΣΟΚ

  1. Εξακολουθεί να ισχύει και τί περιεχόμενο έχει στην εποχή μας η διάκριση αριστεράς-δεξιάς; Πώς πρέπει να αυτοτοποθετείται μέσα σε αυτό το φάσμα το ΠΑΣΟΚ; Τι πρέπει να εκφράζει ιδεολογικά και πολιτικά το ΠΑΣΟΚ μετά από την τριαντάχρονη ιστορική του διαδρομή: την δημοκρατική παράταξη; Την δημοκρατική προοδευτική παράταξη; Την κεντροαριστερά; Την παράδοση, την αντίληψη και τον δυναμισμό του κέντρου και της αριστεράς, το ελληνικό σοσιαλιστικό κίνημα, τον συνδυασμό των παραπάνω στοιχείων ή κάτι άλλο;
  2. Ποιες πρέπει να είναι οι βασικές κοινωνικές αναφορές του ΠΑΣΟΚ; Ποιες κοινωνικές δυνάμεις θέλει να εκφράσει κατά προτίμηση και κατά προτεραιότητα; Οι «μη προνομιούχοι» του 1974 πού βρίσκονται σήμερα μέσα στη νέα διαστρωμάτωση της ελληνικής κοινωνίας, που σε μεγάλο βαθμό προκάλεσε το ίδιο το ΠΑΣΟΚ με τις πολιτικές του; Ποιοι είναι οι «μη προνομιούχοι» του 2004; Ποια πρέπει να είναι η σχέση τους με το ΠΑΣΟΚ;
  3. Πως συνδέονται αυτές οι βασικές κοινωνικές αναφορές του ΠΑΣΟΚ με την ανάγκη να εκφράζει ως πλειοψηφικό ρεύμα μέσα στην ελληνική κοινωνία το γενικό συμφέρον του ελληνικού λαού, διασφαλίζοντας την πρόοδο και την ανάπτυξη της χώρας παράλληλα με την διαρκή ανάγκη για κοινωνική αλληλεγγύη και συνοχή, για δίκαιη κατανομή των ευκαιριών και για τη διασφάλιση του δικαιώματος όλων στην ευημερία;

 

  1. Η αντίληψη μας για τον κόσμο και την Ευρώπη-Η εθνική ανεξαρτησία και η εθνική ταυτότητα μέσα στις σημερινές συνθήκες της «παγκοσμιοποίησης»

4. Το 1974, ο κόσμος γινόταν εύκολα αντιληπτός καθώς ίσχυε τότε το διπολικό σχήμα της ισορροπίας ανάμεσα στις δύο υπερδυνάμεις της εποχής. Αυτό επηρέαζε καθοριστικά τις περιφερειακές ισορροπίες και την εξέλιξη των περιφερειακών διενέξεων.

Σήμερα ζούμε σ’ έναν κόσμο «ασύμμετρο» και μονοπολικό, που βιώνει μια διάχυτη ένταση και απειλή κατά της ασφάλειας του και ζει υπό συνθήκες «παγκοσμιοποίησης» της οικονομίας και της επικοινωνίας, δηλαδή της πληροφόρησης της αισθητικής και σε μεγάλο βαθμό της ιδεολογίας με διαρκώς εντεινόμενες τόσο τις ανισότητες όσο και τις συγκρούσεις.

Πώς τοποθετείται το ΠΑΣΟΚ μέσα σε αυτόν τον διεθνή ορίζοντα; Ποια είναι η βασική του αντίληψη για την θέση της χώρας μέσα στον κόσμο και μέσα στην Ευρώπη; Ποια είναι η βασική του αντίληψη για τις άλλες καθοριστικές περιφερειακές ταυτότητες της χώρας, την βαλκανική και την μεσογειακή; Ποιο είναι το σύγχρονο περιεχόμενο μιας πολιτικής ειρήνης, συνεργασίας και σταθερότητας που αποτελεί βασική αξία και αρχή για το ΠΑΣΟΚ;

5. Πόσο σημαντική είναι για την ίδια την ταυτότητα του ΠΑΣΟΚ η προσήλωση στην ευρωπαϊκή ιδέα και την προοπτική της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης; Πως τοποθετείται το ΠΑΣΟΚ μέσα στο πεδίο των συγκρουόμενων στρατηγικών για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση που διαμορφώνονται σε πανευρωπαϊκό επίπεδο; Πώς αντιλαμβάνεται το ΠΑΣΟΚ τη σχέση Ευρωπαϊκής Ένωσης και Η.Π.Α.; Ποια Ευρώπη οραματίζεται το ΠΑΣΟΚ; Πώς θα ορίζαμε την δική μας Ευρώπη;

6. Ποια είναι σήμερα η αντίληψη του ΠΑΣΟΚ για τον πατριωτισμό και για το ρόλο του ελληνισμού; Το 1974 θεμελιώδης σκοπός του ΠΑΣΟΚ ήταν η κατοχύρωση της εθνικής ανεξαρτησίας. Σήμερα, πώς μπορούμε να καταστήσουμε ξανά επίκαιρο το στόχο αυτό και τι περιεχόμενο θα του δίναμε; Τι σημαίνει σήμερα το σύνθημα «Η Ελλάδα στους Έλληνες»,ως σύνθημα αυτοσυνειδησία και ανεξαρτησίας και όχι βέβαια ως σύνθημα που εκπέμπει έμμεσα ρατσιστικά ή ξενοφοβικά μηνύματα;

7. Τι θέση κατέχει στην κλίμακα των αξιών του ΠΑΣΟΚ η ανάγκη σεβασμού και διαφύλαξης της εθνικής μας ταυτότητας μέσα σε μια διεθνή κοινωνία που είναι πλέον ανοικτή και πολυπολιτισμική; Ποιος είναι ο ρόλος της Ορθοδοξίας ως ιστορικού και πολιτιστικού κεκτημένου του Ελληνισμού, ως θρησκευτικής αντίληψης και ως κοινωνικής νοοτροπίας;

  1. Η ανάγκη προστασίας της πολιτικής- Ο σεβασμός του πολίτη και της κοινωνίας των πολιτών.

8. Πως αντιλαμβάνεται το ΠΑΣΟΚ σήμερα το ίδιο το πεδίο της πολιτικής; Τι σημαίνει πολιτική στην εποχή μας; Τι είναι αυτό που διακυβεύεται και κρίνεται σε πολιτικό επίπεδο για τις σύγχρονες κοινωνίες και τους πολίτες τους; Το ΠΑΣΟΚ υπερασπίζεται την πολιτική, ως αναπόσπαστο και θεμελιώδες στοιχείο της Δημοκρατίας; Ποια νέα ζητήματα και διακυβεύματα εντάσσει στις πολιτικές του προτεραιότητες (όπως π.χ. η λειτουργία της οικογένειας, τα διλήμματα της βιοτεχνολογίας και της γενετικής, οι προκλήσεις της τεχνολογικής εξέλιξης, οι υπαρξιακές αγωνίες και οι διαφυγές των νέων ανθρώπων);

9.   Πώς αντιλαμβάνεται το ΠΑΣΟΚ τη σχέση του με τον σημερινό πολίτη που ξεκινά από τη διάθεση αμφισβήτησης της πολιτικής, των πολιτικών, του κομματικού φαινομένου και της σταθερής και ευθύγραμμης πολιτικής στράτευσης και προτιμά μια σχέση πιο επιλεκτική και επιφυλακτική απέναντι σε όλα αυτά;

10.   Πώς αντιλαμβάνεται το ΠΑΣΟΚ το ρόλο του -θεσμικά, πολιτικά, και ιδεολογικά- στη διαμόρφωση της σχέσης μεταξύ κράτους, πολιτικού συστήματος και κοινωνίας των πολιτών;

Τι νέες δυνατότητες συμμετοχής πρέπει να προσφέρει στους σημερινούς πολίτες που, είτε είναι αδιάφοροι και απογοητευμένοι είτε έχουν ένα μεγάλο φάσμα ενδιαφερόντων, προβλημάτων, αγωνιών και ζητούν νέες διεξόδους και νέες μορφές κοινωνικής, πολιτικής και προσωπικής έκφρασης;

Πώς τοποθετείται το ΠΑΣΟΚ απέναντι στα μεγάλα μονοθεματικά κοινωνικά κινήματα όπως το οικολογικό, το καταναλωτικό, το γυναικείο; Πόσο και πως επηρεάζει τις αξίες και τις αρχές ενός κόμματος όπως το ΠΑΣΟΚ η εξέλιξη της τεχνολογίας και η μετάβαση στην ψηφιακή εποχή;

  1. Η φύση της δημοκρατίας, τα ανθρώπινα δικαιώματα και το κράτος δικαίου- Η πρόταση μας για ένα νέο μοντέλο διακυβέρνησης.

11. Πώς αντιδρά το σημερινό ΠΑΣΟΚ στην κρίση της σύγχρονης  αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας; Ποιο είναι το ιδεολογικό και  λειτουργικό περιεχόμενο της συμμετοχικής δημοκρατίας σήμερα; Ποια είναι η σχέση πολιτικής συμμετοχής και συμμετοχικής δημοκρατίας; Πώς αντιδρά το ΠΑΣΟΚ απέναντι στο φαινόμενο της απαξίωσης της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας στη συνείδηση μεγάλου τμήματος της κοινωνίας;

Το 1974, θεμελιώδης αρχή του ΠΑΣΟΚ ήταν η κατοχύρωση και η λειτουργία της λαϊκής κυριαρχίας. Σήμερα τι ειδικότερο περιεχόμενο πρέπει να προσλάβει ο στόχος αυτός και πόσο κρίσιμος είναι;

Πώς τοποθετείται το ΠΑΣΟΚ απέναντι στο θεσμικό και πολιτικό κεκτημένο της μεταπολίτευσης που είναι αναμφίβολα μία περίοδος πολικής και θεσμικής σταθερότητας;

12.    Πώς απαντά το ΠΑΣΟΚ ως προς την σχέση δημοκρατίας και κράτους δικαίου και ως προς την παράλληλη σχέση ελευθερίας και ασφάλειας μέσα σε ένα σύγχρονο ευρωπαϊκό κράτος που λειτουργεί μέσα στο σημερινό «ασύμμετρο» κόσμο;

Τι θέση κατέχει στην κλίμακα των αξιών του ΠΑΣΟΚ ο σεβασμός των ανθρώπινων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών ατομικών, συλλογικών και πολιτικών;

13. Πως τοποθετείται το ΠΑΣΟΚ απέναντι στα προβλήματα της λειτουργίας των μέσων ενημέρωσης, της διαφάνειας, της διαφθοράς που είναι πλέον κομβικά για την σύγχρονη δημοκρατία;

14. Το 1974 το ΠΑΣΟΚ έθεσε στην κορυφή των προτεραιοτήτων του την αποκέντρωση του κράτους και την ενίσχυση της τοπικής αυτοδιοίκησης. Σήμερα, μετά την πρόσφατη αναθεώρηση του Συντάγματος, την εμπειρία της νομαρχιακής αυτοδιοίκησης, τις εξελίξεις στο επίπεδο της πρωτοβάθμιας αυτοδιοίκησης με την ενίσχυση των αρμοδιοτήτων της και τη συγκρότηση των «Καποδιστριακών» δήμων και ενόψει των σχετικών εξελίξεων σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, τι στόχους πρέπει να θέσει το ΠΑΣΟΚ στον τομέα αυτόν; Ποια πρέπει να είναι η πρόταση του ΠΑΣΟΚ για ένα νέο μοντέλο διακυβέρνησης και οργάνωσης του κράτους;

  1. Το κοινωνικό μας όραμα. Η απάντηση στα σκληρά διλήμματα που αντιμετωπίζουν όλα τα σοσιαλιστικά κόμματα στην Ευρώπη-Η εμμονή στη σημασία του κοινωνικού κράτους.

15. Το 1974 το ΠΑΣΟΚ έθεσε ως απώτερο στόχο του και ως ιστορικό του όραμα την κατάργηση της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο και τον σοσιαλιστικό μετασχηματισμό της κοινωνίας. Τώρα, 30 χρόνια αργότερα μετά την εμπειρία της κατάρρευσης του υπαρκτού σοσιαλισμού, μετά από μία μακρά κυβερνητική θητεία και έχοντας πλήρη συνείδηση των σκληρών διλημμάτων που αντιμετωπίζουν όλες οι σοσιαλιστικές και σοσιλαδημοκρατικές κυβερνήσεις στην Ευρώπη, πως θα όριζε το ΠΑΣΟΚ τον απώτερο ιδεολογικό και κοινωνικό του στόχο και το ιστορικό του όραμα;

Η ευημερία όλων μέσα σε συνθήκες ανάπτυξης, προόδου, ασφάλειας, δημοκρατίας, δικαιοσύνης, σεβασμού και ευαισθησίας, είναι ένα τέτοιο όραμα;

16. Πώς τοποθετείται το σημερινό ΠΑΣΟΚ απέναντι στη σχέση κεφαλαίου και εργασίας και απέναντι στο φαινόμενο της αγοράς; Τι νόημα πρέπει να έχει στις ημέρες μας η επιδίωξη της κοινωνικής δικαιοσύνης και της πλήρους απασχόλησης; Πως αντιλαμβάνεται το ΠΑΣΟΚ τη συγκρότηση τη λειτουργία και τις εγγυήσεις ενός σύγχρονου ευρωπαϊκού κοινωνικού κράτους που φέρεται με ευαισθησία και σεβασμό απέναντι στους πολίτες του;

17. Ποια ολοκληρωμένη και εφαρμόσιμη απάντηση δίνει το ΠΑΣΟΚ στο θεμελιώδες ζήτημα της οικονομικής, αναπτυξιακής και κοινωνικής πολιτικής που αντιμετωπίζουν όλα τα ευρωπαϊκά, σοσιαλιστικά και σοσιαλδημοκρατικά κόμματα; Δηλαδή στην ανάγκη εξισορρόπησης των αντιθέσεων που γεννά η παράλληλη και ταυτόχρονη προώθηση της μακροοικονομικής και δημοσιονομικής σταθερότητας, των υψηλών ρυθμών ανάπτυξης της πλήρους απασχόλησης, της αποτελεσματικής και πλήρους λειτουργίας των θεσμών του κοινωνικού κράτους και της ανακατανομής του πλεονάσματος με στόχο μια δημοκρατική κοινωνία συνοχής και αλληλεγγύης.

  1. Τα συναισθηματικά και ιστορικά ερείσματα του ΠΑΣΟΚ- Το ΠΑΣΟΚ ως ανοικτό κόμμα- Μια νέα λέξη, ένα νέο όραμα.

18. Πώς μπορεί το ΠΑΣΟΚ να φέρει ξανά στην επιφάνεια τους ιστορικούς και συναισθηματικούς του δεσμούς με μεγάλες ομάδες και στρώματα της ελληνικής κοινωνίας με τις οποίες διαμόρφωσε στενούς και προνομιακούς δεσμούς κατά τη διάρκεια της ιστορικής του διαδρομής, ακόμη και αν οι δεσμοί αυτοί κλονίστηκαν σε κάποιες περιόδους της κυβερνητικής του θητείας; Πώς μπορεί το ΠΑΣΟΚ να ξαναπροβάλει, χωρίς αυτό να θεωρηθεί περελθεντολογία ή υστεροβουλία, το κεκτημένο που κατάφερε να δημιουργήσει προς όφελος της ελληνικής κοινωνίας και ιδίως προς όφελος κοινωνικών ομάδων και κατηγοριών που δεν είχαν ως τότε δυνατότητα αυτόνομης και αποτελεσματικής πολιτικής έκφρασης όπως οι μικρομεσαίοι ή οι αγρότες;

19. Το ΠΑΣΟΚ ταυτίστηκε στην πρώτη περίοδο του με μια νέα αντίληψη για την πολιτική συμμετοχή διασφαλίζοντας την δυνατότητα πρόσβασης σε νέα κοινωνικά στρώματα και σε πολλούς πολίτες που ένοιωθαν αποκλεισμένοι από τις λειτουργίες του πολιτικού συστήματος. Το κατάφερε αυτό με μορφές πολιτικής αυτό-οργάνωσης που έδωσαν βέβαια στη συνέχεια τη θέση τους σε κλειστές κομματικές διαδικασίες και κλασικού τύπου κομματικούς μηχανισμούς.

 Τώρα, 30 χρόνια αργότερα, και μετά την εμπειρία δύο μακρών κυβερνητικών περιόδων και μέσα σε συνθήκες αντιπολίτευσης, πώς μπορεί το ΠΑΣΟΚ να προκαλέσει ένα νέο κύμα πολιτικού ενδιαφέροντος και πολιτικής συμμετοχής μετασχηματιζόμενο το ίδιο σε έναν άλλο τύπο πολιτικού φορέα, σε ένα ανοικτό, δημοκρατικό, μαζικό, συλλογικό, αποκεντρωμένο κόμμα;

20. Μετά την «αλλαγή» και τον «εκσυγχρονισμό» ποια λέξη είναι αυτή που πρέπει να εκφράσει την φυσιογνωμία, τις ευαισθησίες τον δυναμισμό και την προοπτική του ΠΑΣΟΚ της νέα εποχής;

Tags: ΠΑ.ΣΟ.Κ