Παρασκευή 1 Απριλίου 2022

  

Παρεμβάσεις Ευάγγελου Βενιζέλου στη διαδικτυακή συζήτηση με θέμα: «Κοινή Εξωτερική Πολιτική, Άμυνα και Ασφάλεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης: Μετά την Ουκρανία, ώρα για το μεγάλο άλμα;» που διοργάνωσε το ΕΛΙΑΜΕΠ (31.3.2022)*

  

Πρώτη παρέμβαση

 

Ευ. Βενιζέλος: Η δική μου προσέγγιση είναι λίγο πιο επιφυλακτική και αρκετά πιο απαισιόδοξη. Θεωρώ ότι η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, ο πόλεμος στην Ουκρανία, οδηγεί τη συζήτηση για την κοινή πολιτική ασφάλειας και άμυνας και για την κοινή πολιτική άμυνας και πολύ περισσότερο για την ευρωπαϊκή άμυνα αρκετά βήματα πίσω, γιατί το επείγον ζήτημα δεν είναι πλέον αυτό.

Η Ευρώπη αφυπνίστηκε, όπως λέει και η στρατηγική πυξίδα, λόγω της εισβολής και βεβαίως αντέδρασε με ταχύτητα υπό την πίεση πολεμικών επιχειρήσεων, αλλά και βλέποντας ότι ο ενδοτισμός και η επανάπαυση δεν οδηγεί πουθενά. Η ενεργειακή εξάρτηση ήταν ένας αφοπλισμός αμυντικός για την Ευρώπη και υπάρχει μία ασυμμετρία μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ευρώπης στο εσωτερικό της Δύσης και στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ, η οποία είναι εμφανής, διότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι πάρα πολύ κοντά στην εστία του πολέμου και εξαρτημένη ενεργειακά, χωρίς πυρηνική δύναμη η οποία να είναι επαρκής, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι γεωγραφικώς μακριά, δεν έχουν ενεργειακή εξάρτηση και έχουν την πυρηνική ισχύ.

Αυτό το είδαμε άλλωστε κατά τρόπο, ας το πούμε, ανάγλυφο τις παραμονές της εισβολής, όταν ο Πρόεδρος Μπάιντεν, οι αμερικανικές υπηρεσίες, έλεγαν μετ’ επιτάσεως ότι επίκειται εισβολή, ο Βλάντιμιρ Πούτιν και όλοι οι εκπρόσωποι της Ρωσικής Ομοσπονδίας κορόιδευαν κατά τρόπο ευθύ και απροκάλυπτο τη διεθνή κοινή γνώμη και τους συνομιλητές τους και παρέσυραν σε λάθος εκτιμήσεις Προέδρους Δημοκρατιών, Πρωθυπουργούς και Υπουργούς Εξωτερικών. Ο Καγκελάριος Σολτς και ο Πρόεδρος Μακρόν έδειχναν ότι έχουν πεισθεί από τις διαβεβαιώσεις αυτές, και Έλληνες επίσημοι, η αμερικανική πλευρά επέμενε και βεβαίως επιβεβαιώθηκε.

Μετά αμέσως από την εισβολή, μέσα σε λίγα εικοσιτετράωρα ο Πούτιν έβαλε στο τραπέζι το πραγματικό διακύβευμα, είπε «μη με βλέπετε ασθενή όσον αφορά το συμβατικό πόλεμο, μη με βλέπετε ασθενή οικονομικά, δείτε με ως πυρηνική δύναμη, είμαι υπερδύναμη επειδή έχω πυρηνικά και έχω και ένα παράθυρο ευκαιρίας να παραμείνω υπερδύναμη ωσότου γίνει η νέα παγκόσμια διευθέτηση με άξονα πλέον τη σχέση Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας στην οποία λίγο ή πολύ θα ενταχθεί συμπληρωματικά και η Ρωσία». Σε αυτό το συσχετισμό που είναι ο πραγματικός, αυτό είναι το πραγματικό πεδίο του πολέμου, κάτω από το οποίο ιδεολογικά, αξιολογικά υποκρύπτεται η σύγκρουση μεταξύ φιλελεύθερης δημοκρατίας από τη μία μεριά και αυταρχισμού, ολοκληρωτισμού από την άλλη μεριά.

Σε αυτό, λοιπόν, το πραγματικό πεδίο η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι πάρα πολύ μικρή, διότι είναι πάρα πολύ μικρή ως πυρηνική δύναμη, δεν μπορεί να προσφέρει αντιπυραυλική ασπίδα στον εαυτό της, δεν μπορεί να προσφέρει πυρηνική ανάσχεση, όχι στην Ουκρανία, όχι στη Μολδαβία και τη Γεωργία, ούτε στα κράτη μέλη της. Δεν φθάνουν τα εκτός ΝΑΤΟ, πάντα, πυρηνικά της Γαλλίας, τα βρετανικά είναι εντός ΝΑΤΟ αλλά εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης και αυτά δεν επαρκούν. Δεν μπορούμε να πούμε απευθυνόμενοι στην Πολωνία, στις Βαλτικές χώρες, στη Ρουμανία ότι κοιτάξτε, ελάτε να σας δώσουμε μία αλλά ταχέως αναπτύξιμη στρατιωτική δύναμη 5.000 ανδρών, δηλαδή μισής μεραρχίας, και 200 στελέχη κοινής πολιτικής ασφάλειας και άμυνας.

Αυτά δεν είναι πράγματα που μπορούν να δώσουν απάντηση στα ζητήματα που θέτει ωμά η πραγματικότητα, τα οποία είναι υπαρξιακά και μας φέρνουν πίσω στην αφετηρία του ψυχρού πολέμου, μας φέρνουν πίσω στον τρόπο με τον οποίο διαλύθηκε η Σοβιετική Ένωση και υποτίθεται ότι έκλεισε ο ψυχρός πόλεμος και μας φέρνουν αντιμέτωπους με μία άλλη σελίδα της Ιστορίας η οποία είναι πάρα πολύ σκληρή και δεν μπορεί σε αυτή τη σελίδα να αρχίσει να γράφει η Ευρώπη με την καντιανή άνεσή της και με τον ενδοτισμό της, διότι αυτό που έχει συμβεί είναι ότι αντιμετωπίστηκαν όλες οι προκλήσεις πριν τον πόλεμο στην Ουκρανία με πολύ μεγάλη υποχωρητικότητα. Η Υπερδνειστερία από το 1990, από την αρχή, ας το πούμε έτσι, της νέας μεταψυχροπολεμικής φάσης, η Γεωργία το 2008, η Κριμαία και το Ντονμπάς το 2014 και τώρα η Ουκρανία.

Ο Πούτιν λέει «εγώ δεν έχω ομόλογό μου τον Ζελένσκι, αλλά δεν έχω ούτε τον Σολτς και τον Μακρόν, φέρτε μου τον Μπάιντεν» και όταν θα τεθεί το ζήτημα της διευθέτησης της νέας ισορροπίας με την Κίνα, δεν μπορεί αυτή τη διευθέτηση να την κάνει μία Ευρωπαϊκή Ένωση που θα διεκδικεί τη στρατηγική της αυτονομία. Για να διαπραγματευτεί τι; Την εμπορική συμφωνία που πήγε να υπογράψει με την Κίνα πριν την ορκωμοσία του Μπάιντεν και αναγκάστηκε να την ξεχάσει μετά, όταν φάνηκε ότι η αμερικανική προτεραιότητα είναι η AUKUS και ο Ινδο-Ειρηνικός; Τώρα προτεραιότητα είναι όλα.

Υπό την έννοια αυτή, λοιπόν, νομίζω ότι πρέπει να είμαστε πιο ρεαλιστές. Χαίρομαι γιατί το κείμενο του ΕΛΙΑΜΕΠ είναι ρεαλιστικό από την άποψη αυτή, αλλά και το ΝΑΤΟ βρίσκεται προ μεγάλων προκλήσεων. Δεν θα πάει το ΝΑΤΟ στην Ταϊβάν, αλλά, εν πάση περιπτώσει, η Ευρώπη ως μέρος αυτού που λέγεται στρατηγική οντότητα Δύση, που έχει ένα αξιακό και ένα στρατιωτικό περιεχόμενο, πρέπει να τοποθετηθεί απέναντι σε αυτές τις προκλήσεις με σοβαρότητα. Τα θέματα δεν είναι να συντονιστούν οι μηχανισμοί, τα επιτελεία ή να ασχοληθούμε με την κυβερνοάμυνα που και αυτό είναι πολύ σοβαρό και εκεί χωλαίνουμε. Ευτυχώς τώρα αποκαλύπτονται τα soft δίκτυα της Ρωσίας σε όλα τα επίπεδα.

Το θέμα είναι πολύ σκληρό τώρα και ξεκινά από την κορυφή, από αυτό που θέλαμε να ξεχάσουμε, που είναι η ευκολία και η έλλειψη ενσυναίσθησης και ιστορικής μνήμης, με την οποία ετέθη το ζήτημα της πυρηνικής απειλής, έστω ρητορικά, και αυτό αρκεί. Άρα νομίζω ότι πρέπει να αντιληφθούμε τα πραγματικά μεγέθη, τους πραγματικούς συσχετισμούς και αυτό αφορά και τις περιφερειακές διενέξεις, δηλαδή και το Κυπριακό και τα Ελληνοτουρκικά. Δυστυχώς αποκτούν παρακολουθηματικό χαρακτήρα, κρίνονται από συσχετισμούς σε υψηλότερα επίπεδα, για αυτό πρέπει να είμαστε προμηθείς και να αντιλαμβανόμαστε πώς διαμορφώνεται το νέο τοπίο.

Ως προς την ομοφωνία, τώρα θέτει κανείς θέμα ομοφωνίας αυτή τη στιγμή; Το άρθρο 31 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση έχει μία εσωτερική ισορροπία που είναι επαρκής. Ας εφαρμοσθεί πρώτα το άρθρο 31 και βλέπουμε, άλλωστε για ποιο πράγμα θέλουμε την ευελιξία της αυξημένης πλειοψηφίας, η οποία θα είναι πέραν της δημιουργικής εποχής. Για να γίνει τι; Να πάρει ποια απόφαση η Ευρωπαϊκή Ένωση; Μεγαλύτερη σημασία θα είχε να δούμε πώς θα επανενταχθεί στο σχεδιασμό αυτόν, της κοινής πολιτικής ασφάλειας και άμυνας, το Ηνωμένο Βασίλειο, το οποίο χρειάζεται ανεξαρτήτως και πέραν του BREXIT, και πολύ μεγαλύτερη σημασία έχει μία σοβαρή συζήτηση μεταξύ Ευρωπαίων από την μία μεριά και αμερικάνικης διοίκησης από την άλλη, διότι το παιχνίδι της Δύσης κρίνεται εξωτερικά αλλά κρίνεται και εσωτερικά. Στο εσωτερικό των δυτικών δημοκρατιών, το μαλακό υπογάστριο δεν είναι η Ευρώπη όπως είναι στην άμυνα και στα πυρηνικά και στην ενδοτική αντίληψη, το μαλακό υπογάστριο είναι η αμερικανική δημοκρατία, είναι ο τραμπισμός.

Φανταστείτε να χαθεί αυτό το μέτωπο σε μία μελλοντική αντιπαράθεση, η οποία είναι μία αντιπαράθεση αξιών, τρόπων ζωής, δημοκρατίας και κράτους δικαίου. Άρα, λοιπόν, νομίζω ότι καλό είναι να ασχοληθούμε με τα θέματα, όπως τα θέτει η Iστορία και η επικαιρότητα, δηλαδή η επικαιρότητα η οποία έχει το βάρος να μετατρέπεται αυτομάτως σε Iστορία, γιατί εδώ είμαστε τώρα.

 

Δεύτερη παρέμβαση

 

Ευ. Βενιζέλος: Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι το κέντρο του κόσμου, είναι πολύ περιορισμένη πληθυσμιακά, στρατιωτικά, ακόμη και οικονομικά. Άρα πρέπει, πρώτον, να έχει μία συνείδηση των μεγεθών της και να οργανώνει τις συμμαχίες της. Δεν μπορεί χωρίς συμμαχίες, οι νέοι συσχετισμοί είναι πάρα πολύ απαιτητικοί. Δεύτερον, αν η Ευρώπη διεκδικεί να παίξει κεντρικό και αυτόνομο, πολιτικό και αμυντικό ρόλο, θα έπρεπε τουλάχιστον να διασφαλίζει την άμυνά της, να μην είναι εξαρτημένη για την άμυνά της από τις Ηνωμένες Πολιτείες, 77 χρόνια μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, 69 χρόνια μετά το τέλος του ελληνικού εμφυλίου πολέμου και τη συγκρότηση του ΝΑΤΟ, δεν έχει επαρκή άμυνα η Ευρώπη και αυτό ξεκινά από την τελική φάση του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, το έχουμε πει πάρα πολλές φορές. Μιλάμε τώρα για μια ιστορία ενός αιώνα και κάποιων ετών, από την εποχή του Προέδρου Ουίλσον. Η Ευρώπη αυτό που έχει να κάνει τώρα, είναι να αποδείξει ότι μπορεί να εφαρμόσει με αποτελεσματικότητα και ενότητα τις κυρώσεις και μία πολιτική ενεργειακής απεξάρτησης, σοβαρή, αλληλέγγυη και ενιαία. Αυτό πρέπει να κάνει. Αυτή θα ήταν η μεγαλύτερη εισφορά της στην κοινή πολιτική ασφάλειας και άμυνας της Ευρώπης.

Παράδειγμα, τώρα για να καταλάβετε τι λέμε. Λέει ο Έλληνας Υπουργός Εξωτερικών «προτίθεμαι να τεθώ επικεφαλής ανθρωπιστικής βοήθειας στη Μαριούπολη». Λέει ο Πρωθυπουργός «να συνεννοηθούμε με τον Πρόεδρο Μακρόν να κάνουμε ένα ενιαίο ελληνογαλλικό διάβημα στη Μαριούπολη για μεταφορά ανθρωπιστικής βοήθειας». Λέει ο Μακρόν «θα εξετάσουμε το ενδεχόμενο μιας κοινής αποστολής Ελλάδος-Γαλλίας-Τουρκίας για να πάμε στη Μαριούπολη». Αυτή είναι η καμπύλη. Λοιπόν, η Τουρκία είναι καταδικασμένη να είναι δυτική. Ο χάρτης είναι πάρα πολύ δύσκολος για την Τουρκία. Η θέση της είναι πολύ δύσκολη, έχει πολλά ανοιχτά μέτωπα.

Εμείς έχουμε το πλεονέκτημα να είμαστε πίσω από την Τουρκία γεωγραφικά, δεν είμαστε στην πρώτη γραμμή των αντιπαραθέσεων και των προβλημάτων, για αυτό και έχει διαμορφώσει η Τουρκία με τη Ρωσία μία σχέση στρατηγικής «αλληλοκατανόησης». Συμμαχία στη Συρία όπως και το Ισραήλ, η οποία επηρεάζει πολύ την Ουκρανία και τις δύο χώρες, αλλά μέτωπο στη Λιβύη, μέτωπο στον Καύκασο και ούτω καθεξής. Όμως στο τέλος της ημέρας, η Τουρκία θα αποδείξει ότι είναι Νατοϊκή, φιλο-αμερικανική, ότι θα χρησιμοποιηθεί η βάση του Ιντσιρλίκ, άρα είναι η βασική δύναμη ανάσχεσης της Ρωσίας σε σχέση με τη Μεσόγειο. Δεν έχει άλλη λύση. Διεκδικεί εξαιρετισμό, θέλει να κάνει τον διαπραγματευτή, να συγκαλεί τις συσκέψεις στην Κωνσταντινούπολη, θα το κάνει αυτό, αλλά κλείνει τα Στενά. Πρέπει να εφαρμόσει τη Συνθήκη του Μοντρέ, η οποία μας οδηγεί στη συνθήκη της Λωζάνης. Δεν είναι Ρωσία η Τουρκία, δεν μπορεί να φερθεί απέναντι στην Ελλάδα σαν να είναι η Ελλάδα Ουκρανία. Είναι άλλοι οι συσχετισμοί, άλλο το στρατηγικό πλαίσιο αναφοράς, δεν κερδίζουμε τίποτα με μηχανιστικές, φοβικές και επαμφοτερίζουσες προσεγγίσεις.

Η Ελλάδα είναι Δυτική, Ευρωπαϊκή, ΝΑΤΟϊκή και έχει και πολύ καλές στρατηγικές σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Όλα έχουν μία λογική. Εάν δεν έστελνε η κυβέρνηση καλάσνικοφ στην Ουκρανία, δεν θα μπορούσε να αντικρούσει τις απαιτήσεις να στείλει τους S300, να στείλει τα TOR M1, να στείλει τα OZAK. Απηλλάγη από τις πιέσεις αυτές με μία συμβολική κίνηση, αλλά δεν μπορεί να έχουμε συνεχή διλλήματα. Είμαστε με την καθ’ ημάς Ανατολή ή είμαστε στη Δύση στην οποία μας έβαλε το αίμα και ο ιδρώτας του ελληνικού λαού επί 200 χρόνια.

Είμαστε λοιπόν μία δυτική χώρα χωρίς ενοχές και είμαστε καθαροί στις θέσεις μας, δεν ανεχόμαστε τη βάναυση προσβολή του Διεθνούς Δικαίου, την εισβολή, τη χιτλερική ιδεολογία περί ζωτικού χώρου και ειδικών δικαιωμάτων ασφάλειας. Διότι τη θεωρία που είπε ο Ρώσος φίλος της κυρίας Μπακογιάννη, δεν τη λέει για πρώτη φορά η Ρωσία, την έχει πει η ναζιστική Γερμανία, ότι έχει πλεονέκτημα σε σχέση με τη δημοκρατία. Γιατί νίκησαν οι δημοκρατίες όμως; Γιατί έκαναν οι Ηνωμένες Πολιτείες πρώτες την ατομική βόμβα και όχι οι Γερμανοί ναζιστές; Λόγω της ιδεολογίας. Όποιος κερδίζει ιδεολογικά, κερδίζει και τεχνολογικά και οικονομικά και εν τέλει και στρατιωτικά. Εάν δεν ισχύει αυτό, ζούμε σε μία βαρβαρότητα η οποία είναι αβάσταχτη και καταρρέει η Ευρώπη ως πολιτιστικό επίτευγμα. Αυτό νομίζω ότι έχει σημασία.

Άρα με ρεαλισμό, χωρίς επαμφοτερίζουσες λύσεις ψευτορομαντικές, να καταλαβαίνουμε τι μας συμβαίνει, αυτό αφορά και την αίσθηση του χρόνου. Δεν μπορούμε να αφήνουμε το χρόνο να περνά περαιτέρω, αλλιώς θα απαξιωθούν τα περιβόητα κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου. Δεν μπορεί να μην έχουμε πολιτική στο Κυπριακό, τώρα απελευθερώνεται η Κύπρος από τη ρωσική οικονομική κατοχή των ολιγαρχών και των περιέργων τραπεζικών εμβασμάτων και μπορεί ίσως με μεγαλύτερη άνεση να διαμορφώσει μία στρατηγική με τη στήριξη της Ελλάδος και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της οποίας είναι μέλος. Γιατί μιλάμε συνεχώς για την Ελλάδα και την Τουρκία και την Ουκρανία. Η Κύπρος τι γίνεται που δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ και γιατί δεν κατέστη μέλος του ΝΑΤΟ; Ή μήπως θα αρκεστούμε σε  αυτό που είπε ο αγαπητός μου Γιώργος Κατρούγκαλος ότι φταίνε οι Αμερικάνοι για την εισβολή του 1974; Φταίνε οι Τούρκοι; Βεβαίως φταίνε οι Τούρκοι. Θα μπορούσαν να κάνουν περισσότερα οι Αμερικάνοι; Ναι. Οι Βρετανοί; Ναι. Αλλά μήπως έκαναν οι Ρώσοι, μήπως έκαναν οι Γάλλοι; Ή μήπως έχουμε ξεχάσει τις ευθύνες της ελληνικής χούντας; Ή το πώς ήταν η διαδοχή των γεγονότων, δηλαδή πραξικόπημα και μετά εισβολή.  Ο ίδιος ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος ζήτησε την παρεμβολή των εγγυητριών δυνάμεων στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Να έχουμε πιο ακριβή μνήμη και να εστιάζουμε στις εξελίξεις, για να μην τις επαναλάβουμε, μην τις υποστούμε ξανά.

Άρα νομίζω ότι πρέπει να φύγουμε λίγο από τα συνηθισμένα, από τις επαναλαμβανόμενες κοινοτοπίες, μία γραφειοκρατική αντίληψη η οποία είναι αυτοαναφορική. Τα έχω ζήσει πολλά χρόνια και έχω κουραστεί, πρέπει να σας πω. Τα έχω ζήσει και ως Υπουργός Αμύνης, έχω αυτό το δυσμενές προνόμιο, που είναι η πραγματικότητα η στρατιωτική, πέραν της εξωτερικής πολιτικής. Τα έχω ζήσει δυστυχώς και στην οικονομική διαπραγμάτευση και στο τι σημαίνει οικονομική αλληλεγγύη κατά τη διάρκεια της κρίσης, άρα πιο συγκεκριμένα, πιο ρεαλιστικά, πιο διορατικά, πιο ιστορικά γενικώς.

 

 

31.3.2022, ΕΛΙΑΜΕΠ: Μετά την Ουκρανία, ώρα για το μεγάλο άλμα; from Evangelos Venizelos on Vimeo.

 

* Στην συζήτηση συμμετέχουν:

Ευάγγελος Βενιζέλος, πρώην Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης και Υπουργός Εξωτερικών

Γιώργος Κατρούγκαλος, Βουλευτής ΣΥΡΙΖΑ, πρώην Υπουργός Εξωτερικών και Καθηγητής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

Ντόρα Μπακογιάννη, Βουλευτής ΝΔ, πρώην Υπουργός Εξωτερικών και Αντιπρόεδρος του Συμβουλίου της Ευρώπης

Αλέξανδρος Γιαννής, Αναπληρωτής Επικεφαλής Τμήματος Σχεδιασμού Πολιτικής και Στρατηγικής Προοπτικής της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης της ΕΕ

Έλενα Λαζάρου, Ερευνήτρια, ΕΛΙΑΜΕΠ/ Επικεφαλής Τομέα Εξωτερικής Πολιτικής, Υπηρεσία Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

Συντονίζει ο Γιώργος Παγουλάτος ,  Καθηγητής ΟΠΑ ,Γ. Διευθυντής ΕΛΙΑΜΕΠ

Tags: Εξωτερική ΠολιτικήΟμιλίες σε Συνέδρια | Ημερίδες | Εκδηλώσεις, 2022