13 Μαΐου 2025

Ομιλία Ευάγγελου Βενιζέλου στην παρουσίαση του βιβλίου του  Ι. Κονιδάρη, «Πολιτεία και Εκκλησία στην Πράξη. Απάνθισμα άρθρων» εκδ. Επίκεντρο

Κυρία τέως Πρόεδρε της Δημοκρατίας, Μακαριώτατε, Άγιε Λαοδικείας εκπρόσωπε του Οικουμενικού Πατριάρχου, Άγιε Αρκαλοχωρίου και αγαπητέ συνάδελφε και φίλε, Άγιε Πρωτοσύγκελε, κυρίες και κύριοι, αγαπητές φίλες και αγαπητοί φίλοι,

αρχίζω από το πρόσωπο, μια που τελούμε αυτόν τον  «Μέγα Εσπερινό μετ’ αρτοκλασίας»  πνευματικής, προς τιμήν του Γιάννη Κονιδάρη. Ο Γιάννης Κονιδάρης, λοιπόν, είναι βεβαίως πρωτίστως φίλος μας και αγαπητός συνάδελφος, ομότεχνος, γιατί το Εκκλησιαστικό Δίκαιο τελεί πάντα σε μία σχέση συναλληλίας με το Συνταγματικό Δίκαιο, αλλά είναι ο πρύτανης των ελλήνων ειδικών του Εκκλησιαστικού Δικαίου. Είναι ο πνευματικός πατέρας και μέντορας μιας σειράς σημαντικών επιστημόνων στο πεδίο του Εκκλησιαστικού Δικαίου, διευθυντής πολλών διδακτορικών διατριβών, είναι ο κτήτωρ του σημαντικότερου περιοδικού του κλάδου που ακούει στο όνομα Νομοκανονικά, είναι Άρχων του Οικουμενικού Πατριαρχείου, ως εκ τούτου προσφωνείται «Εντιμολογιώτατος» σε αντίθεση με εμάς τους ταπεινότερους που προσφωνούμαστε απλώς  «Ελλογιμώτατοι» και αυτό υπό επιφύλαξη, και βεβαίως κανοναρχεί σε όλα τα ζητήματα Εκκλησιαστικού Δικαίου και εκκλησιαστικής πολιτικής εδώ και πάρα πολλά χρόνια.

22 Φεβρουαρίου 2025

Πρόλογος Ευάγγελου Βενιζέλου στο βιβλίο του ΙωάννηM. Κονιδάρη, Πολιτεία και Εκκλησία στην πράξη.Απάνθισμα άρθρων, εκδόσεις Επίκεντρο, 2024. Δημοσιεύεται στην εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ (22-23.2.2025)

Οι σχέσεις Κράτους και Εκκλησίας, η εκκλησιαστική πολιτική του κράτους και η σχέση της Εκκλησίας με την πολιτική, είτε ως  πολιτική θεολογία που αφορά αυτό καθεαυτό  το θεολογικό δόγμα είτε ως ανάμιξη της Εκκλησίας στο πολιτικό γίγνεσθαι, αλλά και το εκκλησιαστικό γίγνεσθαι, τα σχετικά με τη διοικούσα εκκλησία, την εκλογή, την προσωπικότητα και το ύφος των εκάστοτε αρχιεπισκόπων Αθηνών και τη λειτουργία του συνοδικού συστήματος, οι σχέσεις του Οικουμενικού Πατριαρχείου με την Εκκλησία της Ελλάδος, η ποικιλία των εκκλησιαστικών καθεστώτων που υπάρχουν στην ελληνική επικράτεια με κορυφαίες  πτυχές το καθεστώς των μητροπόλεων των «νέων χωρών» και το καθεστώς του Αγίου Όρους, τα κατά καιρούς αναφυόμενα ζητήματα κανονικού δικαίου, η λεπτή διαχωριστική γραμμή μεταξύ νομιμότητας και κανονικότητας, οι διορθόδοξες και διαχριστιανικές σχέσεις, η γεωπολιτική διάσταση της  ορθοδοξίας, είναι μερικές μόνο από τις θεματικές που στεγάζονται υπό τον τίτλο  «Πολιτεία και Εκκλησία στην πράξη» στο ανά χείρας βιβλίο του αγαπητού φίλου  και λαμπρού 

3 Ιουνίου 2024

Ευάγγελος  Βενιζέλος*

Χριστιανική και συνταγματική αντίληψη ως προς τη Βιοηθική **

Ευχαριστώ  για την πρόσκληση και για την ευκαιρία που μου δίνετε να συζητήσω μαζί σας, σε αυτόν τον ωραίο κύκλο που ασχολείται με θέματα υγείας και θρησκείας, γύρω από τη βιοηθική, σε μία προσπάθεια να συγκρίνω τη συνταγματική και τη χριστιανική αντίληψη ως προς αυτήν. Σας ευχαριστώ επίσης για τα πολύ θερμά λόγια που είπατε και για την παρουσίαση του βιογραφικού μου, θα μπορούσαμε να το είχαμε παραλείψει αυτό. Είπατε ότι με θεωρούν κάποιοι «θεολόγο της πολιτικής». Αυτό ισχύει κατά βάθος για όλους τους ομοτέχνους μου. Η πολιτική θεωρία, η θεωρία του κράτους βασίζεται σε πολύ μεγάλο βαθμό σε θεολογικές βάσεις^[1]. Βασικές έννοιες του Δημοσίου Δικαίου και της πολιτειολογίας έχουν την καταγωγή τους στη θεολογική σκέψη και ως εκ τούτου είμαστε βαθύτατα επηρεασμένοι ανεξάρτητα από τις προσωπικές πεποιθήσεις του καθενός και ανεξάρτητα από το εάν μιλάμε σήμερα για ένα κρατικό φαινόμενο το οποίο έχει καταστεί κοσμικό, secular ^[2].

18 Δεκεμβρίου 2023

Ευάγγελος Βενιζέλος

Η εποχή Βαρθολομαίου και το κεκτημένο του ουκρανικού αυτοκεφάλου *

Ο Αρχιεπίσκοπος Αυστραλίας κ. Μακάριος δοτικός, ευγενής όπως πάντα, μας προσέφερε σήμερα μία πολύ μεγάλη ευκαιρία, μας έκανε τη χάρη να συναχθούμε εδώ με αφορμή το βιβλίο του, αλλά για να γιορτάσουμε στην πραγματικότητα τη μεγάλη επέτειο των 50 ετών από την εκλογή σε Επίσκοπο και Μητροπολίτη Φιλαδελφείας του Παναγιωτάτου Οικουμενικού Πατριάρχου.

Αυτό το πέτυχε με το βιβλίο του. Δεν είναι καθόλου αυτονόητο ότι κάθε Επίσκοπος με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος αποκτά και τη λογιοσύνη που απαιτείται. Μπορεί να αποκτά τη διδακτική και κηρυκτική του εξουσία, αλλά δεν αποκτά ούτε την ερευνητική πειθαρχία ούτε το συγγραφικό χάρισμα που προϋποθέτει η κατάρτιση μελετών που είναι ακαδημαϊκά συγκροτημένες, όπως οι έξι σημαντικές μελέτες που περιλαμβάνονται στον τόμο αυτό.

Μάιος 2023

Ευάγγελος Βενιζέλος

Η ευχαριστιακή εκκλησιολογία του Ιωάννη Ζηζιούλα και οι  σχέσεις κράτους και εκκλησίας

Ο μακαριστός Γέρων Μητροπολίτης Περγάμου καθηγητής Ιωάννης Ζηζιούλας είναι ο ανανεωτής της ευχαριστιακής εκκλησιολογίας, ο βασικός εκφραστής της θεολογίας του προσώπου και ο θεμελιωτής  της οικολογικής θεολογίας. Η καθοριστική συμβολή του στα τρία αυτά πεδία τον είχε αναδείξει εδώ και πολλές δεκαετίες ως τη διεθνώς εμβληματική μορφή της ορθόδοξης θεολογίας. Ο Ιωάννης Ζηζιούλας δεν  ασχολήθηκε  συστηματικά και αναλυτικά με το ζήτημα των σχέσεων κράτους και εκκλησίας αλλά αφιέρωσε το μεγαλύτερο μέρος του έργου του σε τρία πεδία ιδιαιτέρως ενδιαφέροντα για τη θεωρία του Συνταγματικού Δικαίου και του Διεθνούς Δικαίου προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

15 Φεβρουαρίου 2023

Ευάγγελος  Βενιζέλος 

Η πολιτική θεολογία και η σχέση χριστιανικής και συνταγματικής ηθικής *

Είχα προγραμματίσει να πω λίγα λόγια για τις σχέσεις θεολογίας και κοινωνικών επιστημών, όμως τώρα, μια που ακούσαμε τα κρίσιμα αποσπάσματα του κειμένου της ομιλίας του αγίου  Περγάμου, θα έλεγα να συνεχίσω στο ίδιο πνεύμα παίρνοντας αφορμή από τις τρεις πληγές που ανέδειξε ο Ιωάννης Ζηζιούλας, τον ψυχολογισμό, τον ηθικισμό και, ας πούμε, τον τεχνολογισμό, για να δούμε πώς αντιμετωπίζονται τα θέματα αυτά όχι μόνο από τη σύγχρονη ορθόδοξη μαρτυρία, αλλά και από εμάς, θύραθεν. Διότι ευχαριστώ που με χαρακτηρίσατε «θεολόγο της πολιτικής» και βεβαίως είμαι επηρεασμένος, όπως κάθε επιστήμονας των κοινωνικών και ανθρωπιστικών σπουδών, από τη θεολογία, από τη θεολογική επιστήμη, από το εκκλησιαστικό φαινόμενο, αλλά  θύραθεν είναι οι προσεγγίσεις οι δικές μου. Νομικός είμαι πρωτίστως και οι κλάδοι με τους οποίους εφάπτομαι, οι πέραν της νομικής, όπως είναι κατ’ ανάγκη η οικονομία, η πολιτική επιστήμη, η κοινωνιολογία, η ιστορία, οι διεθνείς σχέσεις είναι και αυτοί κλάδοι θύραθεν προερχόμενοι.

Ως εκ τούτου, θα ήθελα να μου επιτρέψετε, παίρνοντας ως αφορμή τις τρεις έννοιες και τις τρεις αγωνίες του Ιωάννη Ζηζιούλα, να σας αναπτύξω δύο θέματα. Το πρώτο θέμα θα το ονόμαζα, πώς

25 Σεπτεμβρίου 2022

Χαιρετισμός Ευάγγελου Βενιζέλου στην παρουσίαση του βιβλίου του Χάρη Καραπάνου, «Η Ορθόδοξη Εκκλησία και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα στο σύγχρονο ταραχώδη κόσμο», στο Αγρίνιο, στις 25.9.2022

Προλογίζω  με  μεγάλη χαρά την παρουσίαση του βιβλίου του νέου και αγαπητού συναδέλφου κυρίου Χαράλαμπου Καραπάνου, για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και την Ορθόδοξη Εκκλησία στον σύγχρονο ταραχώδη κόσμο. Ο Χ. Καραπάνος είναι ένας νομικός, που έχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον για τα ζητήματα του εκκλησιαστικού και κανονικού δικαίου και για τα ζητήματα της εκκλησιαστικής Ιστορίας. Ένας άνθρωπος που έχει γνήσιο ενδιαφέρον για την Ορθοδοξία.

Τα Ανθρώπινα Δικαιώματα είναι η μεγάλη κατάκτηση της νεωτερικότητας, η μεγάλη κατάκτηση του ευρωπαϊκού και γενικότερα του δυτικού, νομικού και πολιτικού πολιτισμού. Από τις μεγάλες επαναστάσεις  του 18^ου αιώνα, την Αμερικανική και την Γαλλική, αρχίζει ένα κύμα συνταγματισμού αλλά και ένα κύμα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

16 Ιουνίου 2022

Ευάγγελος Βενιζέλος

Τα κείμενα της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου του 2016 υπό το φως του πολέμου στην Ουκρανία
- Υπάρχει μια επαρκής και ενιαία ορθόδοξη αντίληψη για τον πόλεμο; *

Η Αγία και Μεγάλη Σύνοδος του 2016, η Σύνοδος της Κρήτης, παρήγαγε μεταξύ άλλων και το κείμενο για την «Αποστολή της Ορθοδόξου Εκκλησίας εις τον σύγχρονον κόσμο» που είναι κυρίως αφιερωμένο σε ζητήματα σχετικά με το θέμα μας, αντιμετωπίζει τα φαινόμενα της βίας, της κοινωνικής ανισότητας, της αδικίας, του πολέμου. Αντιμετωπίζει όλες τις προκλήσεις οι οποίες τα τελευταία χρόνια, με τη λήξη της οικονομικής κρίσης, την εμφάνιση της πανδημίας και στη συνέχεια με την έναρξη της στρατιωτικής εισβολής της Ρωσίας και του πολέμου στην Ουκρανία, έχουν αποκτήσει οξύτατες

Μ. Τρίτη, 19.4.2022

Συνέντευξη Ευ. Βενιζέλου στον Ραδιοφωνικό Σταθμό της Εκκλησίας της Ελλάδος με την κα. Σμαραγδή Καράγιωργα με θέμα της εκπομπής «Τα του Καίσαρος τω Καίσαρι (από το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο κβ', 21), η διάκριση  θρησκευτικής  και κοσμικής εξουσίας από τον Ιησού»

Σμ. Καράγιωργα:«Τα του Καίσαρος τω Καίσαρι και τα του Θεου τω Θεό» και κοντά μας από τους ποιο επαΐοντες να μας μιλήσουν, μια και πολιτικές θέσεις είχε και σε υψηλότατες θέσεις, διεθνώς αναγνωρισμένος, ο πρώην Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης και Υπουργός Εξωτερικών - Ευάγγελος Βενιζέλος, Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Κύριε Πρόεδρε, χαίρετε, καλωσορίσατε

Ευ. Βενιζέλος: Καλησπέρα και χρόνια πολλά. Εύχομαι καλό Πάσχα, καλή Ανάσταση και σας ευχαριστώ για την πρόσκλησή σας

Σμ. Καράγιωργα:Κι εμείς που την αποδεχθήκατε, γιατί ξέρω ότι είναι πολύ μεγάλο το πρόβλημα που έχετε κάθε μέρα με τις εκδηλώσεις και το πρόγραμμά σας είναι στενό και ευχαριστούμε πολύ που μας τιμάτε με την παρουσία σας σήμερα εδώ.

Φεβρουάριος 2022

[ PDF ]

Ευάγγελος Βενιζέλος * 

Δαμασκηνός Παπανδρέου:από τη θεολογία της δράσης στη θεολογία της σιωπής

Η καμπύλη που διέγραψε στον επίγειο βίο του ο Μακαριστός Μητροπολίτης Ανδριανουπόλεως, ο από Ελβετίας Δαμασκηνός ( Παπανδρέου ) προσφέρεται ως πεδίο προβληματισμού γύρω από δυο καίρια ερωτήματα. Δυο ερωτήματα κατά τη γνώμη μου βαθύτατα ανθρωπολογικά και θεολογικά.

Το πρώτο ερώτημα είναι πώς διαμορφώνονται οι εκκλησιαστικές προσωπικότητες. Ποιο στοιχείο είναι αυτό που αναδεικνύει ένα παιδί από την Κάτω Χρυσοβίτσα του Θέρμου Αιτωλοακαρνανίας σε Ιεράρχη του Οικουμενικού Θρόνου με πραγματικά οικουμενικό κύρος, σε διεθνή θεολογική προσωπικότητα, σε εμβληματική δημόσια φυσιογνωμία με εντυπωσιακή αποδοχή στην Ελβετία, σε στιβαρό «απόστολο» της Ορθοδοξίας που από τη λίμνη της Γενεύης, την πόλη του Καλβίνου, εξέπεμπε τα μηνύματα της ορθόδοξης μαρτυρίας σε όλο τον κόσμο;

14 Ιανουαρίου 2022

Ευάγγελος Βενιζέλος *

 [PDF] 

Ένα έμμεσο κεκτημένο της Πατριαρχίας Βαρθολομαίου του Α´ :

Η ανάδειξη της κανονικής και νομικής θέσης του Οικουμενικού Πατριαρχείου κατά το άρθρο 3 του ελληνικού Συντάγματος

Η έως τώρα τριακονταετής (1991-2021) Πατριαρχία Βαρθολομαίου του Α´ (Αρχοντώνη ) συμπίπτει, μεταξύ άλλων πολλών που συνέβησαν ή επιτεύχθηκαν  σε οικουμενική κλίμακα, και με την ένταση, ενίοτε υπερένταση της δημόσιας (πολιτικής και επιστημονικής) συζήτησης στην Ελλάδα ως προς τις σχέσεις Κράτους και Εκκλησίας και την εκ νέου «ανασκαφή» του κανονιστικού περιεχομένου του άρθρου 3 του  Συντάγματος.

Πέμπτη 23 Σεπτεμβρίου 2021

Ανάρτηση του Ευάγγελου Βενιζέλου σχετικά με τη δήλωση του κυβερνητικού εκπροσώπου για τον Αρχιεπίσκοπο Αμερικής

Η δήλωση του κυβερνητικού εκπροσώπου, με την οποία διατυπώνει την ενόχληση της Κυβέρνησης και εκφράζει τη δυσαρέσκειά της για την παρουσία του Αρχιεπισκόπου Αμερικής στα εγκαίνια του τουρκικού κέντρου στη Ν. Υόρκη, είναι βαθιά ανιστόρητη και δείχνει πλήρη απουσία αίσθησης για το καθεστώς του Οικουμενικού Πατριαρχείου και το θεσμικό πλαίσιο των σχέσεων του με την Ελληνική Δημοκρατία. 

Το Οικουμενικό Πατριαρχείο είναι θεσμός του διεθνούς δημοσίου δικαίου και ως τέτοιον το αναγνωρίζει το ελληνικό Σύνταγμα στα άρθρα 3 και 105. Ως τέτοιο θεσμό το αντιμετωπίζουν διεθνείς οργανισμοί και κράτη που απονέμουν τις αντίστοιχες τιμές στο πρόσωπο του Οικουμενικού Πατριάρχη. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο εδρεύει όμως στην Τουρκία, είναι εμπερίστατο και έχει κρίσιμη πρακτική σημασία για τη λειτουργία του ο τρόπος με τον οποίο το αντιλαμβάνεται και το μεταχειρίζεται η τουρκική έννομη τάξη. Η Αγία Σοφία, η Μονή της Χώρας, η Χάλκη, δεν έχει καταστεί εφικτό να προστατευθούν πρακτικά στο επίπεδο της διεθνούς έννομης τάξης.

 5 Φεβρουαρίου 2021 [27.1.2021]

Ευάγγελος Βενιζέλος

Η τριγωνική σχέση Θεολογίας, Ιατρικής  και έννομης  τάξης  απέναντι στις  προκλήσεις της πανδημίας

Ευχαριστώ για την πρόσκληση. Ευχαριστώ ιδιαιτέρως τον καθηγητή Πέτρο Βασιλειάδη που επιμένει να με καλεί και να με προκαλεί να μετέχω σε παρόμοιες συζητήσεις, οι οποίες είναι, πρωτίστως, θεολογικού χαρακτήρα.

Η παρέμβασή μου είναι κάπως μετέωρη γιατί  ήθελα να ακούσω τον Ηλία Μόσιαλο να εκθέτει την ιατρική άποψη με την απαράμιλλη συνθετική του ικανότητα, την οποία έχει αποδείξει τους τελευταίους μήνες, καθώς είναι αυτός που ενημερώνει την ελληνική κοινή γνώμη για τις συνδυαστικές πληροφορίες που έχει σε σχέση με τις εξελίξεις της πανδημίας, των εμβολίων, των θεραπευτικών πρωτοκόλλων. Ούτως ή άλλως, θα μιλούσα μετά τον Ηλία για μια τρίτη διάσταση. Θα προσέθετα στο δίπολο θεολογία και ιατρική την έννοια της έννομης τάξης.

26 Δεκεμβρίου 2020 [14.12.2018]

Ευάγγελος Βενιζέλος
                                                                                                           

 Βίβλος και Σύνταγμα : Σκέψεις για την πολιτική θεολογία *

Το ειδικότερο θέμα μου στο πλαίσιο του γενικού θέματος του συνεδρίου «Βίβλος και Πολιτική» είναι η σχέση της Βίβλου και του Συντάγματος, «Βίβλος και Σύνταγμα:  Σκέψεις για την πολιτική θεολογία της μετανεωτερικότητας». Οι τίτλοι, όπως ξέρετε, είναι και βαρύγδουποι και δεσμευτικοί και διατρέχουν διαρκώς τον κίνδυνο να διαψευσθούν από το περιεχόμενο των ανακοινώσεων, αλλά θα το διακινδυνεύσω.

Θα ήθελα να ξεκινήσουμε αυτήν τη συζήτηση από μία υπενθύμιση, επιγραμματική, για το πώς ορίζεται η πολιτική. Πολιτική, κατά τη δική μου εκδοχή, είναι οτιδήποτε κινείται όχι μόνο στο πεδίο του κράτους, αλλά  στο πεδίο της εξουσίας γενικότερα, γιατί εξουσιαστικές σχέσεις αναπτύσσονται και εντός αλλά και εκτός του κράτους. Άλλωστε το κράτος, ούτως ή άλλως, αυτό καθεαυτό είναι συμπύκνωση σχέσεων εξουσίας. Στο  πεδίο της πολιτικής περιλαμβάνεται  οτιδήποτε κινείται στον δημόσιο χώρο, με την ευρύτερη έννοια του όρου, άρα περιλαμβάνεται εδώ και η κοινωνία των πολιτών και η οικονομία. Αλλά, βεβαίως, σε τελική ανάλυση, όλα αυτά ανάγονται στο κράτος, ως συμπύκνωση ενός συσχετισμού δυνάμεων ή σε διακρατικές σχέσεις ή στον χώρο της διεθνούς κοινότητας,

Παρασκευή 20 Δεκεμβρίου 2019

Ευάγγελος Βενιζέλος

Παρελθόν, παρόν και μέλλον των σχέσεων κράτους και εκκλησίας *

Το άρθρο 3 του Συντάγματος έχει μια γενεαλογία τελείως αντίστροφη από ότι μπορεί να υποθέσει κανείς δια γυμνού οφθαλμού. Το άρθρο 3 δεν έχει «εκκλησιοκεντρική» καταγωγή. Είναι πολιτειοκρατική διάταξη. Εισήχθη στα ελληνικά Συντάγματα με πρωτοβουλία της Πολιτείας για να επιβεβαιώσει η Πολιτεία ότι δεν είναι νόμω κρατούσα απλώς, αλλά είναι συντάγματι κρατούσα πολιτεία σε αντίθεση με τις επιταγές και τις προϋποθέσεις του Κανονικού Δικαίου. Διακήρυξε δηλαδή η Πολιτεία και επέβαλε στο υψηλότερο δυνατό κανονιστικό επίπεδο, αυτό του Συντάγματος, ότι το πολιτειακό δίκαιο υπερισχύει του Κανονικού Δικαίου της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στο μείζον θέμα που είναι η οργάνωση και η υπόσταση της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στην Ελλάδα, της κατ’ Ελλάδα εκκλησίας. Διότι αυτό πράγματι εισήχθη ως διάταξη υπό καθεστώς σύγκρουσης της ελληνικής πολιτείας και του Οικουμενικού Πατριαρχείου.

Δευτέρα 18 Μαρτίου 2019

Ευάγγελος Βενιζέλος

Το συνταγματικό πλαίσιο των σχέσεων Κράτους και Εκκλησίας μετά την ολοκλήρωση της πρώτης φάσης της αναθεωρητικής διαδικασίας σε συνδυασμό με τα προβλήματα του κοινού ανακοινωθέντος πρωθυπουργού και αρχιεπισκόπου της 6ης Νοεμβρίου 2018 *

Α. Η θρησκευτική ελευθερία ως θεμέλιο της συνταγματικής ρύθμισης των σχέσεων Κράτους και Εκκλησίας - Προσθέτει κάτι η ρητή αναφορά στο «ουδετερόθρησκο κράτος»;

Το Σύνταγμα δεν ρυθμίζει μόνον τη συγκρότηση και την άσκηση της κρατικής εξουσίας, ρυθμίζει πολύ περισσότερα πράγματα. Ρυθμίζει τη σχέση του Κράτους με την κοινωνία, τη σχέση του Κράτους με την οικονομία, τη σχέση του Κράτους με την Ευρωπαϊκή Ένωση και τη διεθνή κοινότητα. Στην πραγματικότητα μπορούμε να αντιληφθούμε το σημερινό εύρος της έννοιας του Κράτους ή των διακρατικών διαδικασιών και αρμοδιοτήτων παρακολουθώντας την εκτατική ιδιότητα που έχει το Σύνταγμα να συμπεριλαμβάνει στην ύλη του ολοένα και περισσότερα πράγματα. Ακόμη και εάν δεν είχαμε αυτήν την προϊστορία ως προς τη συνταγματική ρύθμιση των σχέσεων Κράτους και Εκκλησίας στην Ελλάδα, όπως την παρουσίασε ο Γιάννης Κονιδάρης προηγουμένως, θα έπρεπε να ανακαλύψουμε, είτε με ρητές συνταγματικές διατάξεις είτε ερμηνευτικά, τρόπους μέσω των οποίων το Σύνταγμα, αλλά το

Αθήνα, 17 Δεκεμβρίου 2018

Ευάγγελος Βενιζέλος

«Πολιτεία- Εκκλησία: Οι εκκρεμότητες μιας περίπλοκης σχέσης»*

Όπως τεκμηρίωσε με φωτογραφίες ο Γιάννης Ιωαννίδης, έχουμε ξαναβρεθεί πριν δεκατρία χρόνια στον ίδιο χώρο, και έχουμε πει τα ίδια λίγο πολύ πράγματα ως αφετηρία. Θα δούμε τι έχει μεσολαβήσει.

Νομίζω κι εγώ, συμφωνώντας με τους περισσότερους από τους ομιλητές της πρώτης συνεδρίασης, ότι η πρόταση της Ελληνικής Ένωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, η νομοτεχνικά καταστρωμένη, αναδεικνύει τη διαφορά των δύο επιπέδων: των ζητημάτων συνταγματικού επιπέδου και των ζητημάτων νομοθετικού επιπέδου, και αποδεικνύει ότι τα περισσότερα θέματα που αφορούν όχι τη σχέση κράτους – εκκλησίας, αλλά την ολοκλήρωση και την προστασία της θρησκευτικής ελευθερίας και της θρησκευτικής ισότητας είναι ζητήματα κοινού δικαίου. Μπορεί ο απλός νομοθέτης να τα ρυθμίσει.  

Βεβαίως υπάρχει το ενδεχόμενο οι νομοθετικές αυτές πρωτοβουλίες να καταστούν στη συνέχεια αντικείμενο ενός εντατικού ή εσφαλμένου δικαστικού ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων. Από την άποψη αυτή, πράγματι, τα ζητήματα συνταγματικού επιπέδου είναι κρίσιμα, αλλά με αυτή τη φορά των πραγμάτων.

22 Νοεμβρίου 2018

Ευάγγελος Βενιζέλος

[In English: Ukrainian Aytocephaly: History, Facts and Consequences] 

«Ουκρανικό Αυτοκέφαλο: Η Ιστορία, τα γεγονότα και οι Προεκτάσεις τους»*

Σας ευχαριστώ πολύ για την πρόσκληση και για την ευκαιρία να συζητήσουμε ένα τόσο σημαντικό και φλέγον ζήτημα. Η Εκκλησία μας τροφοδοτεί συχνά πυκνά με ζητήματα τα οποία πρέπει να συζητήσουμε και πολιτικά. Σήμερα θα αρκεστούμε στο ζήτημα της ουκρανικής Αυτοκεφαλίας.

Όπως πάρα πολύ ωραία μας είπαν και ο καθηγητής ο κ. Ευαγγέλου και ο Θεοφιλέστατος, το πρόβλημα της Αυτοκεφαλίας, γενικότερα, είναι ένα πρόβλημα ποιμαντικής ευθύνης και Κανονικού Δικαίου, δηλαδή, πρόβλημα κατανομής και άσκησης των δικαιοδοσιών στην Ορθόδοξη Εκκλησία. Αλλά πάντα το πρόβλημα της Αυτοκεφαλίας είναι και ένα πρόβλημα πολιτικό, ένα πρόβλημα εθνικής ταυτότητας, ένα πρόβλημα που συνδέεται με την εθνογένεση, με την ιδεολογία που αναζητά κάθε κράτος, γιατί, όπως διδάσκει η Ιστορία και όπως αποδέχεται και η κρατούσα, νομίζω, αντίληψη στην

Αθήνα, 15 Νοεμβρίου 2018

Άρθρο Ευάγγελου Βενιζέλου στην εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ *

Οι σχέσεις κράτους -εκκλησίας και η αναθεώρηση του Συντάγματος

Στην πρόταση αναθεώρησης που υπέβαλε η Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΠΑΣΟΚ το 1995, περιλαμβανόταν και το άρθρο 3 «προς την κατεύθυνση της προσθήκης εδαφίου με το οποίο θα κατοχυρώνεται το αυτοδιοίκητο της Εκκλησίας έναντι του Κράτους, θα αποσαφηνίζονται η διαδικασία ψήφισης και η θέση σε ισχύ του Καταστατικού Χάρτη της Εκκλησίας και θα επιτυγχάνεται, υπό την έννοια αυτή, ο χωρισμός Κράτους και Εκκλησίας».

Η πρόταση αυτή προκάλεσε την έντονη αντίδραση της Εκκλησίας της Ελλάδος και προσωπικά του τότε αρχιεπισκόπου Σεραφείμ, παρότι η Εκκλησία θα αποκτούσε έτσι την ευχέρεια να θεσπίζει μόνη της τον καταστατικό της χάρτη χωρίς παρέμβαση του κράτους, ενώ θα εξακολουθούσε να περιβάλλεται με συνταγματικές εγγυήσεις ως το πολυπληθέστερο και ιστορικότερο συλλογικό υποκείμενο άσκησης της θρησκευτικής ελευθερίας. Αμέσως εκδηλώθηκε και η ριζική διαφωνία της Νέας Δημοκρατίας. Με δεδομένη συνεπώς την αδυναμία συγκέντρωσης της αναγκαίας αυξημένης πλειοψηφίας των 3/5 και προκειμένου να μη διαμορφωθεί ένα πολιτικό αλλά και ιδεολογικό και ερμηνευτικό μέτωπο που θα έδινε εσφαλμένες διαστάσεις στο άρθρο 3, το οποίο θα παρέμενε τελικά αμετάβλητο, το ΠΑΣΟΚ απέσυρε την πρότασή του. Διατυπώθηκε όμως ταυτόχρονα στη Βουλή, στο

Αθήνα, 8 Νοεμβρίου 2018

Συνέντευξη Ευ. Βενιζέλου στο ράδιο ΘΕΜΑ και στον δημοσιογράφο Γ. Πρετεντέρη

Ευ. Βενιζέλος: Καλημέρα σας.

Γ. Πρετεντέρης: Έχουμε πολλά θέματα στην επικαιρότητα σήμερα, θα ήθελα να μας τα σχολιάσετε ξεκινώντας από την περίφημη συμφωνία, που μάλλον αποδεικνύεται μούφα;

Ευ. Βενιζέλος: Κοιτάξτε, είχα την ευκαιρία να δώσω χθες μία μικρή συνέντευξη και να πω ότι έχει στοιχεία τα οποία είναι, προφανώς, επικοινωνιακά και άνευ περιεχομένου, «πλαστά» ως προς το περιεχόμενό της και έχει και άλλα στοιχεία που συνιστούν μία ιστορική και νομική νίκη της Εκκλησίας σε σχέση με την απαλλοτριωμένη περιουσία της και, ιδίως, σε σχέση με τις αξιώσεις που είχε από το 1952 για μία πλήρη αποζημίωση. Αυτό το οποίο σίγουρα δεν συμβαίνει είναι ένα βήμα προς τον χωρισμό, όπως διακηρύσσει ακαίρως ευκαίρως ο κ. Τσίπρας και το κόμμα του.