18 Δεκεμβρίου 2025
Ευάγγελος Βενιζέλος
Η αιτιολογία του νόμου ως σημείο εισόδου
για διεισδυτικότερο δικαστικό έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων
[Παρουσίαση του βιβλίου της Αναστασίας Πούλου, Η αιτιολογία του τυπικού νόμου, εκδ. Σάκκουλα, 2025]*
Η Αναστασία Πούλου διήλθε με λαμπρό τρόπο από τα έδρανα της Νομικής Σχολής Θεσσαλονίκης, την περίοδο που απουσίαζα, γιατί τελούσα σε αναστολή των πανεπιστημιακών μου καθηκόντων, μία αναστολή που διήρκησε 27 χρόνια, και μετά συνέχισε την εκπαίδευση της στο ηπειρωτικό δίκαιο και στο common law, σε διάσημες νομικές σχολές. Έχει συγκροτήσει ένα εντυπωσιακό βιογραφικό, είναι δικαστικός λειτουργός και επιστήμονας με ισχυρό ακαδημαϊκό υπόβαθρο .
Καθώς ετοίμαζε το βιβλίο, είχα τη χαρά να συζητήσω μαζί της για το θέμα, γιατί όντως σε μία μονογραφία μου του 1990, δηλαδή προ 35 ετών, για το γενικό συμφέρον και τους περιορισμούς των συνταγματικών δικαιωμάτων (Ευ. Βενιζέλος, Το γενικό συμφέρον και οι περιορισμοί των συνταγματικών δικαιωμάτων. Κριτική προσέγγιση των τάσεων της νομολογίας, Παρατηρητής, 1990), είχα αναδείξει το ζήτημα του δεδηλωμένου σκοπού του νόμου, που αποτελεί την αφετηρία του δικαστικού ελέγχου της συνταγματικότητας. Συνιστά, πιο συγκεκριμένα, το πρώτο βήμα για την άσκηση εντατικού δικαστικού ελέγχου συνταγματικότητας, με κριτήριο την αρχή της αναλογικότητας, γιατί από εκεί εξαρτάται η προσφορότητα, η αναγκαιότητα και η εν στενή εννοία αναλογικότητα. Σας θυμίζω ότι το 1990 αυτή η συζήτηση ήταν σπαργανώδης. Έντεκα χρόνια αργότερα, το 2001, μου δόθηκε η δυνατότητα να εισηγηθώ στην Ζ´ Αναθεωρητική Βουλή τη ρητή πλέον συμπερίληψη της αρχής αναλογικότητας, στο άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος ενώ στο μεταξύ είχε διογκωθεί η σχετική νομολογία του ΣτΕ, του ΔΕΕ και του ΕΔΔΑ.
17 Δεκεμβρίου 2025
Ευάγγελος Βενιζέλος *
Τεχνητή Νοημοσύνη : Στο πεδίο ποιας έννομης τάξης θα είχαν νόημα οι ρυθμίσεις ; **
[Ομιλία με αφορμή την έκδοση της μονογραφίας της Φερενίκης Παναγοπούλου, Ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός για την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΕΕ/2024/1689, Artificial Intelligence Act, ΑI Act): Μια πρώτη συνταγματο-ηθική θεώρηση, 2025]
Θα ξεκινήσω όχι με το βιβλίο αλλά με τη συγγραφέα. Η αγαπητή Φερενίκη Παναγοπούλου, εκλεκτή συνάδελφος, έχει κάνει τη χρήσιμη και έξυπνη επιλογή να ασχοληθεί με τα πιο σύγχρονα θέματα στο πεδίο του Δημοσίου Δικαίου, ειδικότερα του Συνταγματικού Δικαίου, του πολυεπίπεδου Δικαίου των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, έχει αναδειχθεί σε ειδικό των προσωπικών δεδομένων, της τεχνητής νοημοσύνης, των βιοτεχνολογικών και βιοηθικών θεμάτων, έχει δηλαδή τοποθετήσει τον εαυτό της στα πιο σύγχρονα , δυναμικά και, ως εκ τούτου, εκφοβιστικά πεδία στα οποία κινείται ο κλάδος μας.
Αυτό βεβαίως δείχνει ότι η μοίρα της γενικής θεωρίας του Συνταγματικού Δικαίου, του Δημοσίου Δικαίου γενικότερα και του Διεθνούς Δικαίου είναι να αναδεικνύει επιμέρους κλάδους οι οποίοι σιγά-σιγά αυτονομούνται, αλλά όταν αναπτύσσουν τη δογματική τους φυσιογνωμία, αντιλαμβάνονται οι ίδιοι οι κλάδοι και οι ανήκοντες σε αυτούς επιστήμονες ότι χωρίς την αναγωγή στη γενική θεωρία του Δικαίου και στη γενική θεωρία του Δημοσίου Δικαίου, δεν μπορείς να επιλύσεις τα ζητήματα όταν κυρίως αυτά αποκτούν συγκρουσιακό χαρακτήρα . Αυτό το κάνει με πολύ μεγάλη επιτυχία η κα. Παναγοπούλου και δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι εκτός από καθηγήτρια του Δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο είναι και Διδάκτωρ της Φιλοσοφικής Σχολής, αυτό δείχνει το υπόβαθρο που διαθέτει για τη διαχείριση των θεμάτων αυτών.
11 Δεκεμβρίου 2025
Ευάγγελος Βενιζέλος*
Είναι ακόμη εμφανές το χριστιανικό υπόβαθρο του Ευρωπαϊκού νομικού πολιτισμού;**
Μακαριώτατε, Σεβασμιώτατοι και Θεοφιλέστατοι άγιοι αρχιερείς, κυρίες και κύριοι, αγαπητές και αγαπητοί συνάδελφοι, ευχαριστώ καταρχάς την Εκκλησία της Ελλάδος, τον Μακαριότατο, τον θεοφιλέστατο Επίσκοπο Τανάγρας και το Γραφείο της Εκκλησίας της Ελλάδος στην Ευρωπαϊκή Ένωση, για την τιμητική πρόσκληση και για την ωραία ευκαιρία να βρίσκομαι σήμερα εδώ με εκλεκτούς συναδέλφους και ακόμη πιο εκλεκτό συντονιστή της συνεδρίασης, για να προβληματιστούμε γύρω από το θέμα.
Η συνεδρίαση αυτή θα προσεγγίσει τα νομικά ζητήματα, τον ευρωπαϊκό νομικό, κατ’ ανάγκη και πολιτικό, πολιτισμό και τη συνάφειά του με τον Χριστιανισμό. Το ειδικότερο δικό μου θέμα είναι η απάντηση στο ερώτημα, εάν είναι ακόμη εμφανές το χριστιανικό υπόβαθρο του ευρωπαϊκού νομικού πολιτισμού.
11 Δεκεμβρίου 2025
Ομιλία του Ευάγγελου Βενιζέλου για τη Συνταγματική Αναθεώρηση που διοργανώθηκε από το Insocial και το ΠΑΣΟΚ - Κίνημα Αλλαγής, σήμερα, 11.12.2025, στην αίθουσα της ΕΣΗΕΑ
Αγαπητέ μου Πρόεδρε του ΠΑΣΟΚ, αγαπητέ Νίκο, σε ευχαριστώ πάρα πολύ για την παρουσία σου και για τον χαιρετισμό σου, που νομίζω ότι έδωσε τον τόνο της συζήτησης για την αναθεώρηση από την πλευρά της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Ευχαριστώ φυσικά και την αγαπημένη μου Ευαγγελία Λιακούλη και τον Χρήστο Κακλαμάνη για τα τόσα καλά λόγια που είπε καθ’ υπερβολή, τα τόσο συγκινητικά και χαίρομαι γιατί συντονίζει ένας ομότεχνός μου της νεότερης γενιάς που τον έχασε το πανεπιστήμιο, αλλά τον κέρδισε η πολιτική. Αγαπητέ Νίκο Χριστοδουλάκη, ευχαριστούμε πάρα πολύ για την πρόσκληση. Θα μου επιτρέψετε να προσφωνήσω ιδιαιτέρως και τον παλιό μου φίλο, Μιλτιάδη Παπαϊωάννου, με τον οποίο έχουμε συνεργαστεί σε πολλές αναθεωρητικές διαδικασίες μεταξύ άλλων.
Φίλες και φίλοι,
ο σεβασμός του Συντάγματος προηγείται της αναθεώρησής του, αυτή είναι η αρχή που πρέπει να διαπερνά όλες μας τις αντιδράσεις και όλες μας τις τοποθετήσεις σε σχέση με την αναθεώρηση του Συντάγματος.
9 Δεκεμβρίου 2025
Συζήτηση Ευ. Βενιζέλου με τον Απ. Μαγγηριάδη, στο συνέδριο του Συνέδριο SAP Βusiness Suite Innovation Day 2025, με κεντρικό θέμα «Be Ready for Anything» και ειδικότερα στην ενότητα «Το τρίγωνο Δημοκρατία – Τεχνολογία – Γεωπολιτική», στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών
Απ. Μαγγηριάδης: Μιλήσατε χθες για την κρίση της δημοκρατίας και απευθυνθήκατε σε ένα ακροατήριο όπου απέναντί σας κάθονταν πολιτικοί αντίπαλοι των τελευταίων 20-40 χρόνων και επειδή σήμερα διαβάζω και στα social media και διάφορους που αντιδρούν για τη χθεσινή σας παρουσία, θα ήθελα να ρωτήσω αν υπήρχε κάποιο μήνυμα που θέλατε να περάσετε χθες.
Ευ. Βενιζέλος: Καταρχάς να σας ευχαριστήσω για την πρόσκληση. Δεύτερον, να πω ότι ήταν μεγάλη χαρά για μένα που άκουσα την ομιλία του κ Ξηρόκωστα, που προηγήθηκε, ήταν πραγματικά εντυπωσιακή και χαίρομαι που απευθύνομαι σε ένα τέτοιο κοινό επιχειρηματικό, έτοιμο να αντιμετωπίσει τις προκρίσεις της τεχνολογίας αλλά θα έλεγα της Ιστορίας περισσότερο.
Τώρα, να απαντήσω την ερώτησή σας. Καταρχάς, πήγα στη χθεσινή εκδήλωση γιατί με καλέσανε, και πρέπει να είμαστε ευγενείς και πολιτισμένοι και να έχουμε σεβασμό στον διάλογο, σεβασμό στον άλλον, στην ετερότητα, σεβασμό στη διαφορά.
8 Δεκεμβρίου 2025
Ευάγγελος Βενιζέλος
«Η κρίση της δημοκρατίας σήμερα»
Πανοσιολογιότατε εκπρόσωπε του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και Πάσης Ελλάδος, Σεβασμιώτατε Μητροπολίτη Περιστερίου, κ. Γρηγόριε,
Κύριε Πρόεδρε της Βουλής των Ελλήνων,
Κύριε πρώην Πρόεδρε της Δημοκρατίας και αγαπητέ συνάδελφε και φίλε,
Κύριε πρώην Πρωθυπουργέ, αγαπητέ Αντώνη,
Κύριε πρώην Πρωθυπουργέ, αγαπητέ Κώστα,
Κύριε Υπουργέ της Εθνικής Άμυνας,
Κυρίες και Κύριοι,
βρισκόμαστε εδώ για επετειακούς λόγους, προσυπογράφω λοιπόν τα επετειακά, ευχετήρια και προτρεπτικά λόγια του Κώστα Καραμανλή με αφορμή τα 15 χρόνια της εφημερίδας «Δημοκρατία». Προσθέτω τις ειλικρινείς ευχές μου για μακροημέρευση υπό συνθήκες ελευθερίας του Τύπου και πολυφωνίας.
4 Δεκεμβρίου 2025
Ευάγγελος Βενιζέλος *
Ποια είναι ή ποια μπορεί να είναι η σχέση της Ορθοδοξίας με τα ανθρώπινα δικαιώματα στην εποχή μας ; **
Στ. Γιαγκάζογλου: Να περάσουμε τώρα στον κ. Βενιζέλο, σε ένα προσφιλές θέμα για αυτόν, Ορθοδοξία και Ανθρώπινα Δικαιώματα. Η Σύνοδος της Κρήτης επίσημα υιοθετεί και εκφράζει μια ολόκληρη θεολογική προσέγγιση και ένα χρόνο αργότερα ο Οικουμενικός Πατριάρχης, ίσως για λόγους ευνόητους, μια ολόκληρη ομιλία του στη Γερμανία την αφιέρωσε στο να εμβαθύνει ακριβώς σε αυτή τη σχέση, Ορθοδοξίας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Έρχομαι λοιπόν στην ερώτησή μου. Η Εκκλησία έχει μια αντινομική σχέση με τον κόσμο- έτσι θα το έβλεπε ο πατήρ Γεώργιος Φλωρόφσκυ, οφείλει να προσλαμβάνει διαρκώς τον κόσμο, άλλα όπως είπε και ο Σεβασμιώτατος, προσβλέπει και στη Βασιλεία του Θεού, προς τα εκεί κινείται. Ωστόσο στην ιστορική της πορεία διαμόρφωσε τρόπους σχέσης με την Πολιτεία και την κοινωνική ζωή των ανθρώπων. Και αυτός είναι ένας ολόκληρος πολιτισμός. Στις σύγχρονες τώρα δημοκρατικές και πλουραλιστικές κοινωνίες, τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι μια κατάκτηση της νεωτερικότητας, ίσως και σε αυτό έχει συμβάλει η Χριστιανική παράδοση. Ποια είναι ωστόσο ή ποια μπορεί να είναι η σχέση της Ορθοδοξίας με τα ανθρώπινα δικαιώματα στην εποχή μας; Διότι υπάρχουν και άλλες φωνές οι οποίες αμφισβητούν μια θετική πρόσληψη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από την ορθόδοξη θεολογία και παράδοση. Ποιο είναι το δικό σας σχόλιο, κύριε αντιπρόεδρε;
1 Δεκεμβρίου 2025
Ευάγγελος Βενιζέλος
Ο ίλιγγος της Τεχνητής Νοημοσύνης. Η Ευρώπη και μέσα σε αυτήν η Ελλάδα σε αναζήτησή της θέσης τους *
[Ομιλία στην παρουσίαση του βιβλίου του Παναγιώτη Ρουμελιώτη, «Τεχνητή Νοημοσύνη»]
Είναι μεγάλη μου χαρά που μου δίνεται η ευκαιρία να παρουσιάσω ένα ακόμη βιβλίο του αγαπητού μου παλαιού φίλου Τάκη Ρουμελιώτη, με τον οποίον μας συνδέει μια αδιατάρακτη πολυετής φιλία από το 1981.Έχω παρακολουθήσει σχεδόν όλη του την πολιτική διαδρομή και βεβαίως ένα πολύ μεγάλο μέρος της ακαδημαϊκής του διαδρομής. Ο ίδιος ξεκινά από πολύ μακριά, ξεκινάει από την Αίγυπτο, από τον Αιγυπτιώτικο Ελληνισμό και αυτό είναι ένα γενετικό στοιχείο που τον εκλεπτύνει, τον καθιστά κοσμοπολίτη και διανοούμενο. Θα αρκεστώ μόνο να θυμίσω την τελευταία φάση της στενής συνεργασίας που είχαμε, όταν ήμουν Αντιπρόεδρος και Υπουργός Οικονομικών και αυτός ο αντιπρόσωπός μας στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, τυπικά αναπληρωτής διοικητής, μέλος δηλαδή του Διοικητικού Συμβουλίου του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, εκπροσωπώντας τη χώρα μας και την περιφέρεια στην οποία ανήκει η χώρα μας. Περάσαμε πολύ δύσκολες στιγμές. Τα έχει περιγράψει σε ένα βιβλίο του το οποίο έχει χαρακτηριστικά ιστορικού τεκμηρίου και τελικά είμαστε εδώ, έχοντας περάσει από μια υπαρξιακή δοκιμασία, η οποία ελπίζω ότι θα μείνει κατά βάθος χαραγμένη στη συλλογική μνήμη και συνείδηση του ελληνικού λαού και του έθνους, γιατί πρέπει κάποια στιγμή πραγματικά να περάσουμε από την κρίση στην κανονικότητα, κάτι που ακόμη δεν έχει συντελεστεί, κατά τη γνώμη μου, πλήρως ή έχει συντελεστεί κατά έναν τρόπο κάπως επιπόλαιο.
Θεσσαλονίκη, 28.11.2025
Ομιλία Ευάγγελου Βενιζέλου στην παρουσίαση του βιβλίου του Τάσου Γιαννίτση στη Θεσσαλονίκη, ''Ελλάδα 1953-2024. Χρόνος και πολιτική οικονομία'', Εκδ. Πατάκη. Με τον συγγραφέα συζητούν επίσης ο πρόεδρος του ΣτΕ, κ. Μιχάλης Πικραμένος, και ο καθηγητής κ. Θόδωρος Παναγιωτίδης
Κύριε Δήμαρχε, κύριε Πρόεδρε του Δημοτικού Συμβουλίου, κυρίες και κύριοι, αγαπητές φίλες και αγαπητοί φίλοι, χαίρομαι που βρισκόμαστε εδώ, στη φιλόξενη αίθουσα του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Θεσσαλονίκης, για να παρουσιάσουμε αυτό το βιβλίο του Τάσο Γιαννίτση.
Ο Τάσος λοιπόν. Ο Τάσος είναι ένας λόγιος, ένας διανοούμενος ένας ακαδημαϊκός δάσκαλος και ερευνητής. Αυστηρός. Στη συμπεριφορά του έχει ορισμένα στοιχεία τα οποία είναι, θα έλεγα, προτεσταντικού χαρακτήρα. Από την άποψη αυτή είχε πάρα πολλές εκλεκτικές συγγένειες με τον Κώστα Σημίτη.
Ο Τάσος μπήκε στον χώρο της μαχόμενης πολιτικής ως τεχνοκράτης. Είχε την πολυτέλεια να μην εκτεθεί στη λαϊκή κρίση, και αυτό του επέτρεψε από την άλλη μεριά να έχει τη δυνατότητα να διαθέσει όλες του τις δυνάμεις στο γενικό συμφέρον. Στην υπεράσπιση, στην εξειδίκευση, στην προώθηση του κυβερνητικού έργου. Μεγάλων πολιτικών.
26 Νοεμβρίου 2025
Ομιλία Ευάγγελου Βενιζέλου στη δημόσια εκδήλωση που διοργάνωσε η διαΝΕΟσις με θέμα, «Θεσμοί και ανάπτυξη: Πώς θα τρέξουμε πιο γρήγορα από τις προκλήσεις» στην Εθνική Πινακοθήκη, αμφιθέατρο «Ίδρυμα Ωνάση», στην ενότητα «Σύγχρονοι Θεσμοί. Σύγχρονη Κοινωνία»*
Μ. Σαράφογλου: Κύριε Βενιζέλο, κύριε Πρόεδρε, από τη διακυβέρνηση εκ των έσω, εκεί δηλαδή που λαμβάνονται αποφάσεις για το αν ένας νόμος θα παραμείνει στα χαρτιά ή θα υλοποιηθεί, πόσο μεγάλο είναι το χάσμα ανάμεσα στη φιλοσοφία ενός νόμου και στην εφαρμογή του και πού οφείλεται αυτό το κενό; Επιτρέψτε μου να βάλω στο τραπέζι και το συμπέρασμα μιας πρόσφατης έρευνας του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών, ότι είναι δαιδαλώδης ουσιαστικά ο τρόπος που λειτουργεί η νομοθεσία στην Ελλάδα, δηλαδή ότι έχουμε πολλούς νόμους, δυσνόητους, πολλές φορές είναι διατυπωμένοι με γλώσσα που δεν είναι κατανοητή, έχουν πολλές διατάξεις και επιπλέον επιδέχονται και ερμηνειών που αντιφάσκουν μεταξύ τους.
Ευ. Βενιζέλος: Τώρα θέτουμε ένα πολύπλοκο αλλά κλασικό ζήτημα. Η κρίση του νόμου είναι ένα πολύ παλιό φαινόμενο. Θα έλεγα ότι ήδη από τον Μεσοπόλεμο παρακολουθούμε φάσεις της κορύφωσης του φαινόμενου αυτού.
