17 Δεκεμβρίου 2025

Ευάγγελος Βενιζέλος*

Τεχνητή Νοημοσύνη : Στο πεδίο ποιας έννομης τάξης θα είχαν νόημα οι ρυθμίσεις ; **

 [Ομιλία με αφορμή την έκδοση της μονογραφίας της Φερενίκης Παναγοπούλου,  Ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός για την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΕΕ/2024/1689, Artificial Intelligence Act, ΑI Act): Μια πρώτη συνταγματο-ηθική θεώρηση, 2025]

Θα ξεκινήσω όχι με το βιβλίο αλλά με τη συγγραφέα. Η αγαπητή Φερενίκη Παναγοπούλου, εκλεκτή συνάδελφος, έχει κάνει τη χρήσιμη και έξυπνη επιλογή να ασχοληθεί με τα πιο σύγχρονα θέματα στο πεδίο του Δημοσίου Δικαίου, ειδικότερα του Συνταγματικού Δικαίου,  του πολυεπίπεδου Δικαίου των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, έχει αναδειχθεί σε ειδικό των προσωπικών δεδομένων, της τεχνητής νοημοσύνης, των βιοτεχνολογικών και βιοηθικών θεμάτων, έχει δηλαδή τοποθετήσει τον εαυτό της στα πιο σύγχρονα , δυναμικά και, ως εκ τούτου, εκφοβιστικά πεδία στα οποία κινείται ο κλάδος μας.

Αυτό βεβαίως δείχνει ότι η μοίρα της γενικής θεωρίας του Συνταγματικού Δικαίου, του Δημοσίου Δικαίου γενικότερα και του Διεθνούς Δικαίου είναι να αναδεικνύει επιμέρους κλάδους οι οποίοι σιγά-σιγά αυτονομούνται, αλλά όταν αναπτύσσουν τη δογματική τους  φυσιογνωμία, αντιλαμβάνονται οι ίδιοι οι κλάδοι και οι ανήκοντες σε

9 Δεκεμβρίου 2025

Συζήτηση Ευ. Βενιζέλου με τον Απ. Μαγγηριάδη, στο συνέδριο του Συνέδριο SAP Βusiness Suite Innovation Day 2025, με κεντρικό θέμα «Be Ready for Anything» και ειδικότερα στην ενότητα «Το τρίγωνο Δημοκρατία – Τεχνολογία – Γεωπολιτική», στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών

Απ. Μαγγηριάδης: Μιλήσατε χθες για την κρίση της δημοκρατίας και απευθυνθήκατε σε ένα ακροατήριο όπου απέναντί σας κάθονταν πολιτικοί αντίπαλοι των τελευταίων 20-40 χρόνων και επειδή σήμερα διαβάζω και στα social media και διάφορους που αντιδρούν για τη χθεσινή σας παρουσία, θα ήθελα να ρωτήσω αν υπήρχε κάποιο μήνυμα που θέλατε να περάσετε χθες.

Ευ. Βενιζέλος: Καταρχάς να σας ευχαριστήσω για την πρόσκληση. Δεύτερον, να πω ότι ήταν μεγάλη χαρά για μένα που άκουσα την ομιλία του κ Ξηρόκωστα, που προηγήθηκε, ήταν πραγματικά εντυπωσιακή και χαίρομαι που απευθύνομαι σε ένα τέτοιο κοινό επιχειρηματικό, έτοιμο να αντιμετωπίσει τις προκρίσεις της τεχνολογίας αλλά θα έλεγα της Ιστορίας περισσότερο.

20 Νοεμβρίου 2025

Ευάγγελος Βενιζέλος 

Ο κίνδυνος του δικανικού μετα- ανθρωπισμού
και οι υφιστάμενοι φραγμοί σε επίπεδο κανόνων αυξημένης τυπικής ισχύος *

Θέλω να ευχαριστήσω την Ευρωπαϊκή Ένωση Νομικής Τεχνολογίας (European Legal Technology Association - ELTA)που μου έκανε την τιμή να με καλέσει να πω λίγα λόγια στην αρχή αυτής της εσπερίδας, η οποία κατά το πρόγραμμα, είναι φιλόδοξη, πολύ καλά δομημένη, στοχευμένη και νομίζω ότι θα κομίσει κάτι καινούριο στη συζήτηση αυτή που είναι διεθνής. Πράγμα δύσκολο, διότι αυτή τη στιγμή ο κίνδυνος να κατακλυστεί κανείς από κοινοτοπίες είναι εξίσου μεγάλος με τους κινδύνους της Τεχνητής Νοημοσύνης. Άρα πρέπει και εγώ να αντιμετωπίσω παραλλήλως δύο κινδύνους, την Τεχνητή Νοημοσύνη καθεαυτή και τις κοινοτοπίες γύρω από αυτή.

Βεβαίως είναι επίσης ακριβές ότι ζούμε το δράμα της Ευρώπης και στο θέμα αυτό, γιατί η ΕΕ είναι ένας ρυθμιστικός και κανονιστικός

Thessaloniki, September 30, 2025

Evangelos Venizelos, Professor Emeritus of Constitutional Law at the Aristotle University of Thessaloniki, has served as Vice President of the Greek Government, and as Minister of Finance and Foreign Affairs. The following speech of his is from the 2nd International Scientific Conference of the journal Theologia, organized by the Holy Synod of the Church of Greece, on the theme “Orthodox Theology and the Ontology of Technology.” 

Technology as a democratic challenge

I have been asked to sketch, briefly, the political-theoretical dimension of our theme. I will speak, therefore, about technology as a democratic challenge, as my colleague Ms. Kefalea has already announced. But I must begin with the clarity of terms; without that, we cannot arrive at the requisite “wisdom.”

Avoiding platitudes, I shall use “technology” to mean “new technologies”: chiefly information and communications technologies, of course artificial intelligence and machine learning, together with the internet and its advanced iterations—now the Internet of Things, augmented reality, and the cluster of developments that compose what we used to call the Fourth Industrial Revolution. In other words, a new epistemological paradigm has taken shape. Within this rubric of new technologies I also include biotechnology in its entirety. It is no

Θεσσαλονίκη, 30 Σεπτεμβρίου 2025

Ομιλία Ευαγγέλου Βενιζέλου στο Β ́ Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο του περιοδικού Θεολογία που διοργανώνει η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος, με γενικό θέμα «Η Ορθόδοξη θεολογία και η οντολογία της τεχνολογίας»

«Η τεχνολογία ως δημοκρατική πρόκληση»

Μακαριώτατε Αρχιεπίσκοπε Αθηνών και πάσης Ελλάδος, Μακαριώτατοι προκαθήμενοι των αυτοκεφάλων εκκλησιών, Σεβασμιώτατοι εκπρόσωποι των αυτοκεφάλων και αυτονόμων εκκλησιών, Όσοι παρίσταστε εκ του ιερού καταλόγου, κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, κυρίες και κύριοι,

καταρχάς με την άδεια του παρισταμένου καθηγητή κ. Μαγγιώρου, Αντιπρύτανη του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, επειδή είμαι ο πρώτος που λαμβάνω τον λόγο εκ μέρους της ευρύτερης πανεπιστημιακής κοινότητας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης ως παλαιό και ομότιμο μέλος της, επιτρέψτε μου να σας καλωσορίσω στο Πανεπιστήμιο και στη μεγάλη αυτή αίθουσα τελετών όπου βλέπετε με πολύ χαρακτηριστικό τρόπο ότι το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, διεθνώς ευφήμως γνωστό, δεν έχει ως σύμβολό του τον Αριστοτέλη του οποίου φέρει το όνομα αλλά τον Άγιο Δημήτριο.

8 Ιουλίου 2025

 Ομιλία Ευάγγελου Βενιζέλου στην 1^η Οικουμενική Συνδιάσκεψη Ελλήνων Νομικών

«Προασπίζοντας τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου και τη δικαιοσύνη
- παγκόσμιες προκλήσεις και ο ρόλος της Τεχνητής Νοημοσύνης»

Κύριε Υπουργέ Δικαιοσύνης της Κυπριακής Δημοκρατίας, κυρία και κύριοι βουλευτές, εντιμότατοι δικαστές, honorable judges, κυρίες και κύριοι συνάδελφοι στη δικηγορία και στην ακαδημαϊκή κοινότητα, κυρίες και κύριοι,

είναι μεγάλη μου τιμή το γεγονός ότι οι συνδιοργανωτές αυτής της μεγάλης και φιλόδοξης συνδιάσκεψης οικουμενικού χαρακτήρα, των απανταχού ελληνικής καταγωγής νομικών,  μου ζήτησαν  να απευθύνω έναν από τους κεντρικούς εισαγωγικούς λόγους σήμερα εδώ και χαίρομαι πραγματικά, γιατί βλέπω φίλες, φίλους, παλιούς μαθητές και μαθήτριες, συναδέλφους στην αίθουσα αυτή.

Είναι εντυπωσιακή η σύναξη των ελληνικής καταγωγής νομικών από την Αυστραλία και τις Ηνωμένες Πολιτείες, των Ελληνοκύπριων νομικών και φυσικά των συναδέλφων από την Ελλάδα. Ζούμε σε διαφορετικά θεσμικά περιβάλλοντα, αλλά κοινός παρονομαστής είναι ότι αντιμετωπίζουμε όλοι τις ίδιες προκλήσεις που αφορούν τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου και την έννοια της δικαιοσύνης, της πρώτης των αρετών. Αντιμετωπίζουμε προκλήσεις κοινωνικές, πολιτικές, θεσμικές, αλλά προφανώς και τεχνολογικές λόγω της

23 Μαΐου 2025

Ευάγγελος Βενιζέλος   

Η Τεχνητή Νοημοσύνη, οι βιοτεχνολογικές εξελίξεις και το επαυξημένο Σύνταγμα

Ευχαριστώ για την πρόσκληση  να μιλήσω σε ένα συνέδριο βιοϊατρικής τεχνολογίας, που όπως λέει ο τίτλος του ασχολείται με τις σύγχρονες κοινωνικές, οικονομικές και ηθικές προκλήσεις της βιοτεχνολογικής εξέλιξης. Αλλά βεβαίως οι προκλήσεις που έχουν εντέλει ενδιαφέρον, γιατί έχουν κανονιστικό περιεχόμενο και επιβάλλονται ή εν πάση περιπτώσει αγωνίζονται να επιβληθούν, είναι οι νομικές προκλήσεις. Γιατί οι εξελίξεις στη βιοϊατρική τεχνολογία και στην έρευνα εν γένει, έχουν ορισμένα νομικά όρια ή πάντως θέτουν  προβλήματα τα οποία επιλύονται πολύ συχνά ως νομικά προβλήματα και μάλιστα ενεργοποιούν κανόνες αυξημένης νομικής δύναμης, κανόνες συνταγματικούς ή κανόνες που ανήκουν σε άλλες δέσμες διατάξεων, σε άλλες έννομες τάξεις που διεκδικούν την προτεραιότητα της εφαρμογής τους και την υπεροχή τους σε σχέση με αυτό που κατανοούμε όταν λέμε Σύνταγμα. Γι' αυτό υπόσχομαι στον τίτλο της σύντομης αυτής ομιλίας, πως θα μιλήσουμε και για το «επαυξημένο» Σύνταγμα, το Augmented Constitution που  ως έννοια και ως όρος οφείλει πολλά σε μία έννοια που προέρχεται από την τεχνητή νοημοσύνη, την επαυξημένη πραγματικότητα ( augmented reality) - θα σας εξηγήσω καθ' οδόν τι εννοώ με τον όρο αυτό.

17.10.2020

Ευάγγελος  Βενιζέλος

Σύνταγμα και νέες τεχνολογίες *

Η σχέση του Δικαίου με την τεχνολογία στην κοινωνία της διακινδύνευσης είναι η μεγάλη πρόκληση στην οποία καλούνται να απαντήσουν όλοι οι κλάδοι της νομικής επιστήμης. Είναι, όμως, προφανές ότι η μήτρα του προβληματισμού στεγάζεται στο Σύνταγμα και γενικότερα στους κανόνες δικαίου που διεκδικούν υπεροχή, συγκροτούν έννομες τάξεις και οργανώνουν συστήματα παραγωγής υποδεέστερων κανόνων δικαίου. Η  σχέση του Συντάγματος γενικά και ειδικότερα του ελληνικού Συντάγματος  με τις νέες τεχνολογίες, είναι συνεπώς η αναγκαία αφετηρία του πολυσχιδούς προβληματισμού για τη σχέση του Δικαίου με τις νέες τεχνολογίες. Αρχίζω με μία επίσκεψη των όρων.